Het bewijs wijst er consistent op dat regelmatige, gematigde lichaamsbeweging de chronische laaggradige ontsteking die bij veroudering hoort helpt verminderen en zo het immuunsysteem ondersteunt. Dit is aannemelijk oorzakelijk, maar nog niet precies gekwantificeerd in grote gerandomiseerde trials. Praktisch betekent dit: regelmaat en gematigde intensiteit zijn sleutelwoorden; wie plotseling heel zwaar gaat trainen, riskeert juist een tijdelijke dip in de weerstand.
Regelmatig bewegen helpt het immuunsysteem op latere leeftijd op een concrete manier: het remt de sluimerende, chronische laaggradige ontsteking die kenmerkend is voor veroudering en die in de literatuur 'inflammaging' wordt genoemd. Die aanhoudende ontsteking verhoogt het risico op leeftijdsgerelateerde aandoeningen, beperkingen en vroegtijdig overlijden. Bewegen wordt beschouwd als een van de weinige niet-farmacologische strategieën die dit kunnen tegengaan, met relatief weinig bijwerkingen1.
Het effect van bewegen op het immuunsysteem is niet zwart-wit. Regelmatige, gematigde training werkt ontstekingsremmend en verlaagt het risico op chronische stofwisselings- en hart-longziekten door gunstige veranderingen in immuuncellen (leukocyten), rode bloedcellen en signaalstoffen (cytokines). Maar zware, intensieve inspanning geeft een ander beeld: na een flinke krachtsinspanning of uitputtende wedstrijd treedt een tijdelijke dip in de afweer op, waardoor het lichaam kortstondig vatbaarder is voor infecties. Dit effect is omkeerbaar, maar het is een punt om rekening mee te houden bij ouderen die plotseling heel intensief gaan sporten2,3.
Een minder bekend mechanisme loopt via de mitochondria, de energiefabriekjes in de cel. Bewegen activeert mitofagie: het proces waarbij beschadigde mitochondria worden opgeruimd en vervangen door gezondere exemplaren. Verminderde mitofagie hangt samen met leeftijdsgerelateerde ziekten en een zwakkere immuunfunctie. Bewegen houdt dit zelfreinigend systeem actief. De precieze omvang van dit effect bij oudere mensen is nog niet gekwantificeerd4.
Er is ook een opvallende, maar nog vroege bevinding over bewegen, de darmbacteriën en kankerimmuniteit. In celkweek- en muisstudies naar melanoom bleek dat bewegen via het darmmicrobioom de aanmaak van de stof formiaat stimuleert. Formiaat versterkt de activiteit van CD8 T-cellen, immuuncellen die kankercellen aanvallen, en maakte immuuntherapie (checkpoint-remmers) effectiever. Bij mensen is formiaat tot nu toe alleen als mogelijke signaalstof (biomarker) aangetroffen, niet als bewezen therapeutisch middel. Dit onderzoek staat nog vroeg en is nog niet vertaald naar een aanbeveling voor oudere mensen5.
Tot slot wordt beweging in verband gebracht met veranderingen in het kynurenine-metabolisme, een stofwisselingsroute die een rol speelt bij energieproductie en immuunregulatie. Of dit bij ouderen concrete immuunvoordelen oplevert, is op basis van de beschikbare studies niet vast te stellen; het gaat hier om een associatie, niet om een aangetoond effect6.
Gebaseerd op meerdere humane en preklinische studies (PMID 38052484, 32342473, 10893431, 38036770, 40639377, 30980044, 36356628). De algehele bewijskracht voor ontstekingsremming bij regelmatige beweging is redelijk; de mechanismebevindingen (mitofagie, formiaat, kynurenine) zijn grotendeels preclinisch of beperkt humaan. Geen gerandomiseerde gecontroleerde trials of meta-analyses als directe bron beschikbaar.