Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar er is op dit moment geen bewezen interventie die dat proces betrouwbaar keert. Houd je vaccinaties bij en volg de ontwikkeling rond middelen die verouderde cellen aanpakken, want klinisch bewijs daarvoor ontbreekt nog.
Ja, je immuunsysteem verzwakt echt als je ouder wordt. Wetenschappers noemen dit immunosenescence, een sluipende achteruitgang van je afweer die de kans op ernstige infecties, kanker, dementie en hart- en vaatziekten vergroot. Een centrale oorzaak is dat je thymus, het orgaan waar afweercellen rijpen, steeds kleiner wordt. Er komen daardoor minder verse afweercellen bij, terwijl het aandeel oude 'geheugen'-cellen onevenwichtig groeit. Ook de cellen die tumoren en geïnfecteerde cellen opruimen, werken minder goed, al neemt hun aantal juist toe.
Naast die verzwakking speelt er een tweede proces: inflammaging. Dat is een sluimerende laaggradige ontsteking die door je hele lichaam aanwezig is, ook zonder zichtbare ziekte. Het wordt gezien als een zelfstandige risicofactor voor vrijwel alle grote ouderdomsziekten. Veranderingen in de darmflora worden als mogelijke aanjagende factor genoemd, maar dat verband is nog te weinig onderzocht voor stevige conclusies.
Immuunveroudering treft niet iedereen op hetzelfde moment. Metingen op celniveau tonen grote persoonlijke verschillen: twee mensen van dezelfde leeftijd kunnen immunologisch tientallen jaren uit elkaar liggen. Honderdjarigen laten zien dat het immuunsysteem zich soms opmerkelijk goed aanpast aan een hoge leeftijd, al weten we niet precies wat hen beschermt. Mannen en vrouwen verouderen immunologisch ook niet op dezelfde manier, wat leidt tot andere vatbaarheid voor ouderdomsziekten1,2,3,4,5,6,7,8.
Wat kun je er zelf aan doen? Eerlijk gezegd is het bewijs op dit moment beperkt. Middelen die verouderde cellen aanpakken of hun schadelijke uitscheiding remmen, worden onderzocht, maar er zijn nog geen studies bij mensen die aantonen dat ze veilig en effectief zijn. BCG-vaccinatie liet in vroeg, verkennend onderzoek bij sommige mensen tekenen van immunologische verjonging zien in één type afweercel, maar dat is geen bewijs dat vaccinatie je immuunsysteem structureel verjongt. Hetzelfde onderzoek suggereert dat een zware infectie zoals COVID-19 de biologische leeftijd van je immuunsysteem tijdelijk kan verhogen, maar dat effect nam na herstel af. Er is kortom nu geen bewezen behandeling die immuunveroudering betrouwbaar terugdraait.
Gebaseerd op meerdere reviewartikelen en mechanistische studies (PMID 37179335, 34391943, 33551332, 39395575, 35326467, 31986068, 40044970, 37175491). De beschrijving van immuunveroudering en de sluimerende ontsteking rust op sterk, consistent bewijs uit studies bij mensen. De interventiedata over middelen die verouderde cellen aanpakken en BCG-vaccinatie zijn beperkt en vroeg-experimenteel.