Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt inderdaad naarmate je ouder wordt, maar hoe snel dat gaat verschilt sterk per persoon. Leefstijlfactoren spelen daarin een rol, al is nog weinig bewezen voor mensen specifiek.
Ja, de afweer verzwakt echt naarmate je ouder wordt. Dit verschijnsel heet immunosenescence. Zowel de T-cellen als de B-cellen (beide typen witte bloedcellen die infecties bestrijden) raken minder effectief. Ook het aangeboren immuunsysteem, de eerste verdedigingslinie van je lichaam, gaat achteruit. Het praktische gevolg: ouderen krijgen vaker infecties, worden er ernstiger ziek van en reageren minder goed op vaccins.
Bij de T-cellen speelt een extra mechanisme mee. De zwezerik, het orgaan waar T-cellen rijpen, krimpt met de leeftijd sterk. Daardoor worden er minder nieuwe, frisse T-cellen aangemaakt. De T-cellen die overblijven verliezen ook variatie: ze kunnen minder verschillende indringers herkennen. Tegelijk raken de energiefabrieken in de cellen (de mitochondriën) beschadigd. Dit draagt bij aan een hogere kans op infecties en kanker, en aan auto-immuunreacties waarbij het lichaam zichzelf aanvalt.
Er zit een paradox in de immuunveroudering. De afweer wordt zwakker tegen infecties, maar tegelijk ontstaat er een chronische, sluimerende ontsteking die niet meer uitdooft. Onderzoekers noemen dit 'inflammaging'. Die permanente lichte ontsteking hangt samen met ouderdomsziekten als dementie, gewrichtsklachten en type 2 diabetes. Een ontstekingsstof die daarin een rol speelt, verstoort ook het energiemetabolisme in bepaalde hersencellen van muizen; bij muizen herstelde het blokkeren hiervan zowel immuunfunctie als geheugen. Of dat bij mensen ook zo werkt, is onbekend.
Niet iedereen veroudert even snel immunologisch. In een studie die 135 gezonde volwassenen negen jaar volgde, bleek de biologische immuunleeftijd een betere voorspeller van overlijden dan de gewone kalenderleeftijd. Twee mensen van dezelfde leeftijd kunnen dus een heel verschillende immuunconditie hebben. Wat die individuele verschillen veroorzaakt, is nog niet volledig opgehelderd, maar leefstijl speelt een rol. Zo vertraagde minder eten (calorierestrictie) in ratten de immuunveroudering en verminderde het de chronische ontsteking. Of dat bij mensen even sterk werkt, is nog niet aangetoond.
Bevindingen zijn gebaseerd op meerdere grote overzichtsstudies en mechanistisch onderzoek. De achteruitgang van T- en B-celfunctie en inflammaging zijn breed gedocumenteerd. Individuele variatie in immuunveroudering is gebaseerd op één studie met 135 deelnemers (associationeel). Calorierestrictie en het PGE2-mechanisme zijn dieronderzoek en nog niet vertaald naar mensen.