Hoe werkt metformine in je lichaam?

Metformine verlaagt de bloedsuiker vooral door de glucoseproductie in de lever te remmen. De lever maakt normaal glucose aan uit grondstoffen als lactaat en glycerol. Meerdere onderzoeksgroepen bevestigen dat metformine dit proces, gluconeogenese genaamd, sterk afremt. Dat is het meest vastgestelde effect.

Hoe metformine dat doet is iets ingewikkelder, en wetenschappers debatteren er nog over. Een bekende verklaring is dat het een schakel in de energiemachine van de levercel (de mitochondriën) licht onderdrukt. Daardoor daalt de energiestatus van de cel, wat de glucoseproductie afremt. Probleem: dit effect is in veel studies alleen aangetoond bij concentraties die hoger liggen dan in het bloed van iemand die de normale dagdosering slikt. De klinische relevantie hiervan is dus niet onomstreden.

Een nieuwer ontdekt mechanisme lijkt wél bij lagere, klinisch relevante doses op te treden. Metformine verstoort dan de balans tussen oxidatie en reductie in de levercel, en remt een specifiek enzym dat lactaat en glycerol omzet in glucose. Dit mechanisme geldt als een betere verklaring voor wat er in jouw lichaam daadwerkelijk gebeurt bij de gebruikelijke doses.

Metformine activeert ook een cellulair noodsignaal, een soort energiesensor die aanslaat als de energievoorraad in een cel daalt. Die sensor zet vervolgens processen in gang die leiden tot minder vetaanmaak in de lever, meer vetverbranding en een betere insulinegevoeligheid. Maar uit dieronderzoek blijkt dat metformine ook werkt als die sensor is uitgeschakeld, dus het is geen enige verklaring.

Daarnaast lijkt metformine de reactie van de lever op glucagon, een hormoon dat de bloedsuiker verhoogt, te dempen. En er zijn eerste aanwijzingen dat het darmkanaal en de darmbacteriën ook een rol spelen in hoe het middel werkt. Dat laatste is nog een actief onderzoeksgebied zonder harde conclusies. Metformine wordt momenteel ook onderzocht bij kanker en andere ouderdomsgerelateerde aandoeningen, maar dat is nog verkennend en rechtvaardigt nog geen gebruik buiten diabetes.