Hoe werkt metformine in je lichaam?

Metformine werkt in de eerste plaats in de levercel. Het remt mild en tijdelijk een onderdeel van de energiefabriek in die cel, waardoor de cel minder energie ter beschikking heeft. Die lagere energiestatus is het signaal dat de lever aanzet om minder nieuwe glucose aan te maken. Dat is het voornaamste bloedsuikerverlagende effect van het medicijn.

Tegelijk activeert die lagere energiestatus in de cel een eiwit dat als een soort energiemeter werkt. Dit eiwit stuurt vervolgens een reeks processen bij: de vetaanmaak in de lever daalt, de verbranding van vetzuren neemt toe, en de gevoeligheid voor insuline verbetert. Dit eiwit is echter niet strikt noodzakelijk voor het bloedsuikerverlagende effect zelf; dat loopt via een iets andere weg.

Een derde mechanisme remt de werking van glucagon, een hormoon dat de lever normaal aanzet tot extra glucoseproductie. Daarnaast is er aanwijzing, vooral uit dieronderzoek, dat een specifiek leverenzym wordt geremd waardoor lactaat en glycerol minder makkelijk worden omgezet in glucose.

De darm is een onderschat werkingsgebied. Metformine verhoogt er de afgifte van een hormoon dat de insulineproductie bevordert, en het verandert de galzuurpool en de samenstelling van de darmbacteriën. Hoeveel dit bijdraagt aan het totale effect is nog niet precies bekend.

Een belangrijk veiligheidsvoordeel: metformine stimuleert zelf geen insulineafgifte. Daardoor treedt gevaarlijk lage bloedsuiker niet op, iets wat bij andere diabetesmedicijnen wél een risico is. Ondanks decennia van onderzoek is het volledige werkingsmechanisme trouwens nog niet volledig opgehelderd; hoe zwaar elk van deze mechanismen meewegt, is nog steeds onderwerp van wetenschappelijk debat.