Hoe werkt metformine in je lichaam?

Het bekendste en best bewezen effect van metformine is het remmen van de glucoseaanmaak in de lever. Normaal maakt de lever voortdurend nieuw glucose aan, zeker in nuchtere toestand. Metformine remt dit proces, waardoor de bloedsuiker daalt. Dit is het voornaamste bloedsuikerverlagende effect bij diabetes type 2, vastgesteld bij de doses die mensen daadwerkelijk innemen.

Hoe metformine die leverglucose precies remt, is nog niet volledig duidelijk. Een van de mechanismen die nu de meeste aandacht krijgt: metformine verstoort de chemische balans in de levercel, waardoor de bouwstenen voor nieuwe glucose niet meer goed beschikbaar zijn. Metformine blokkeert ook de werking van glucagon, een hormoon dat de lever normaal aanzet tot glucoseproductie, door de signaalketen in de levercel te onderbreken.

De darm speelt waarschijnlijk een grotere rol dan lang gedacht. Metformine hoopt zich in de darmwand op tot concentraties die honderden keren hoger zijn dan in het bloed. Daar beïnvloedt het de suikerverwerking in darmcellen, verhoogt het de aanmaak van een hormoon dat insulineafgifte bevordert (GLP-1), en verandert het de samenstelling van darmbacteriën. Dit darmeffect wordt steeds meer beschouwd als een wezenlijk onderdeel van hoe metformine werkt.

Vroeg onderzoek toonde dat metformine een energiesensor in de cel (AMPK) activeert, wat onder meer leidt tot minder vetaanmaak en meer vetverbranding. Maar dit effect is alleen aangetoond bij doses die ver boven de klinisch relevante bloedconcentraties liggen. Of het ook optreedt bij gewone patiëntendoses is omstreden. De verbetering van de vetstofwisseling die in de praktijk wordt gezien, kan deels via dit mechanisme verlopen, maar bewijs voor het darmeffect en de remming van glucagonwerking staat steviger.

Ondanks decennia van gebruik en onderzoek is het volledige werkingsmechanisme van metformine nog steeds niet opgehelderd. Meerdere onafhankelijke reviewstudies erkennen dit expliciet. Een bijkomend complicerende factor is dat studies sterk uiteenlopende doses gebruiken, waardoor bevindingen uit het lab niet altijd overeenkomen met wat er in een patiënt gebeurt.