Hoe schadelijk is te weinig daglicht of zonlicht?

Zonlicht is de verreweg belangrijkste bron van vitamine D voor de mens. Voedsel bevat van nature nauwelijks vitamine D, en verrijkte producten zijn vaak onvoldoende. Meer dan de helft van de wereldbevolking loopt risico op een tekort, puur door te weinig zonlichtblootstelling. Dat maakt dit een wereldwijd volksgezondheidsprobleem.

De meest direct bewezen schade door te weinig zon loopt via vitamine D-tekort. Bij kinderen leidt dat tot rachitis, een aandoening waarbij botten vervormen doordat ze niet goed mineraliseren. Bij volwassenen en ouderen zorgt een laag vitamine D-gehalte voor een verhoogd bijschildklierhormoon (PTH), lagere botmineraaldichtheid en een groter risico op botontkalking (osteoporose) en breuken. Het bewijs hiervoor is redelijk sterk.

Voor supplementen geldt: vitamine D3 (700-800 IE per dag) gecombineerd met calcium geeft een bescheiden verbetering van botdichtheid en vermindert het val- en fractuurrisico bij ouderen. Dit effect is het duidelijkst aangetoond bij geïnstitutionaliseerde oudere vrouwen. Voor andere groepen is het voordeel minder zeker.

Meerdere studies koppelen weinig zonlicht aan een verhoogd risico op aandoeningen zoals borstkanker, darmkanker, hart- en vaatziekten, multiple sclerose, type 1-diabetes en infectieziekten. Eén review schatte zelfs dat onvoldoende zonlichtblootstelling verantwoordelijk kan zijn voor circa 340.000 doden per jaar in de VS en 480.000 in Europa. Dit zijn echter modelschattingen op basis van statistische verbanden, geen bewezen oorzakelijke verbanden. Voorzichtigheid bij de interpretatie is geboden.

Opvallend is dat orale vitamine D-suppletie niet overtuigend heeft aangetoond deze chronische ziekten te voorkomen. Dit suggereert dat de voordelen van zonlicht niet uitsluitend via vitamine D lopen. Nieuwer onderzoek wijst op andere mechanismen, zoals het vrijkomen van stikstofmonoxide (NO) uit de huid door UV-straling, wat mogelijk de bloeddruk verlaagt. Dit bewijs is echter nog voorlopig.

Voor de meeste mensen is 5 tot 30 minuten zonlicht per dag op armen, benen of gezicht voldoende voor een adequate vitamine D-aanmaak, afhankelijk van huidtype en de kracht van de zon. Normaal gebruik van breedsectrum zonnebrandcrème tast de vitamine D-aanmaak bij gezonde mensen niet aan. Uitzondering: mensen met een fotosensitiviteitsstoornis die ook beschermende kleding en schaduw gebruiken. En: overmatige blootstelling moet sowieso vermeden worden vanwege het risico op huidkanker, zoals scherp wordt geïllustreerd bij mensen met albinisme, die bij overmatige blootstelling sterk verhoogde risico's lopen op huidkanker en vroegtijdig overlijden.