Helpt minder eten je langer te leven?

In proefdieren is het effect van minder eten op levensduur goed gedocumenteerd. Bij muizen verhoogt 40% minder calorieën de gemiddelde levensduur met 10 tot 40%. Hetzelfde patroon is gezien bij gistcellen, wormen en vliegen. Maar het menselijk lichaam is geen muis, en die vertaalslag is precies waar de onzekerheid begint.

Bij gezonde mensen is de directe invloed op levensduur nog niet gemeten. Wat wel gemeten is: in een gerandomiseerde studie waarbij mensen twee jaar lang zo'n 14% minder aten, verbeterde de aanmaak van nieuwe immuuncellen en daalden leeftijdsgerelateerde ontstekingswaarden. Dat zijn gunstige tussenresultaten, maar geen bewijs dat je er daadwerkelijk langer door leeft. Bij mensen met obesitas en diabetes liet gerandomiseerd onderzoek een 15% lagere sterfte zien bij caloriereductie. Of dat ook geldt voor gezonde mensen is onbekend.

Niet alleen hoeveel je eet, maar ook wanneer je eet, lijkt ertoe te doen. Eetpatronen die zijn afgestemd op de biologische klok en vormen van intermitterend vasten (waarbij je een deel van de dag of week niets eet) geven gezondheidsvoordelen, zelfs als het totale aantal calorieën niet daalt. Het bewijs hierover is veelbelovend maar nog beperkt bij mensen. Wat ook opvalt: niet alle calorieën zijn gelijk. Minder eiwit in je voeding, en dan met name minder van het aminozuur methionine, verlengt het leven bij proefdieren. Bij mensen zijn de aanwijzingen voor dit effect indirect.

Een belangrijk mechanisme achter de positieve effecten is autofagie: het proces waarbij cellen beschadigd materiaal opruimen en recyclen. Minder eten zet dit proces in gang. Maar te ver doorschieten is een risico: bij langdurige en zeer strenge caloriereductie kan dit opruimproces overactief worden en cellen beschadigen. Bij dieren veroorzaakte 40% caloriereductie ook nadelen voor groei, voortplanting en afweer. De grens tussen gunstig en schadelijk is bij mensen nog niet precies in kaart gebracht.