Hoe gevaarlijk is buikvet?

Buikvet, en dan met name visceraal vet (het vet dat diep in de buikholte rond de organen zit), is stevig gelinkt aan hart- en vaatziekten. Meerdere epidemiologische studies bevestigen dit verband, en het is beter onderbouwd dan het verband tussen levervet en hartziekten¹. Een grote Chinese cohortstudie met ruim 8.000 deelnemers over negen jaar laat zien dat mensen met veel buikvet 75 tot 87 procent meer kans hadden op hart- en vaatziekten dan mensen met weinig buikvet². Opvallend genoeg was het risico zelfs het hoogst bij mensen met veel buikvet maar zonder de klassieke bijbehorende stofwisselingsproblemen zoals insulineresistentie. Dit laat zien dat buikvet op zichzelf al gevaarlijk is, los van andere risicofactoren.

Buikvet verhoogt ook het risico op andere aandoeningen. In een Amerikaanse steekproef van ruim 5.000 mensen hadden degenen met de meeste buikvet (gemeten via de zogenoemde Body Roundness Index, een maat voor de rondheid van de buik) meer dan drie keer zoveel kans op galstenen als degenen met de minste buikvet³. Dit was een dwarsdoorsnede-studie, wat betekent dat oorzaak en gevolg niet zijn bewezen, maar het verband is opvallend groot. Verder hangt een lage verhouding van spiermassa ten opzichte van visceraal vet sterk samen met een vette lever: mensen met weinig spier en veel buikvet hadden bijna vier keer zoveel kans op deze leveraandoening⁴. Dit benadrukt dat niet alleen afvallen, maar ook het opbouwen van spiermassa belangrijk kan zijn.

Visceraal vet laat ook zichtbare sporen achter in de biologie van het lichaam. Een groot onderzoek met bijna 17.000 deelnemers en tientallen miljoenen eiwitmetingen liet zien dat de hoeveelheid buikvet terug te lezen valt in het patroon van eiwitten in het bloed⁵. Dit is nog geen methode die in de kliniek wordt gebruikt, maar het illustreert hoe diepgaand de effecten van buikvet zijn. Let wel: meerdere auteurs van dit onderzoek werken voor het bedrijf dat de meettechnologie verkoopt, wat een mogelijke belangenconflict vormt.

Er is goed nieuws wat betreft behandeling. Leefstijl helpt: een combinatie van het mediterraan dieet (veel peulvruchten en plantaardige voeding) en ongeveer twee uur beweging per week verminderde visceraal buikvet significant na 12 weken bij mensen boven de 50 met een hoog hart- en vaatziekterisico⁶. Beweging of dieet afzonderlijk had dit effect niet. Het medicijn liraglutide, een zogeheten GLP-1-agonist vergelijkbaar met het bekendere semaglutide, verminderde visceraal vet gemiddeld 12,5 procent in een gerandomiseerde studie van 36 weken, tegenover 1,6 procent bij placebo⁷. Een belangrijke kanttekening: bijna de helft van de medicijngebruikers had maag-darmklachten, en het onderzoek werd gefinancierd door fabrikant Novo Nordisk, wat de resultaten positief kan kleuren.