Is een hoge bloeddruk ’s nachts gevaarlijker dan overdag?

Nachtelijke bloeddruk blijkt een sterkere voorspeller van hart- en vaatziekten te zijn dan de meting bij de dokter overdag. De Europese Hypertensie Richtlijn van 2025 erkent nachtelijke bloeddruk dan ook als een zelfstandige risicofactor, los van de dagwaarden. Dit betekent dat iemand met een 'normale' bloeddruk op de praktijk toch een verhoogd risico kan hebben als de bloeddruk 's nachts niet voldoende daalt.

Bijzonder opvallend is het risico van een hoge bloeddruk in liggende positie, ook als de zittende bloeddruk normaal is. In een groot onderzoek onder ruim 11.000 mensen, gevolgd over 25 tot 28 jaar, bleek een verhoogde liggende bloeddruk gepaard te gaan met 60% meer kans op een hartaanval, 83% meer kans op hartfalen, 86% meer kans op een beroerte en 43% meer sterfte door alle oorzaken. Mensen met uitsluitend een hoge liggende bloeddruk hadden een vergelijkbaar risico als mensen bij wie ook de zittende bloeddruk verhoogd was. Dit suggereert dat de bloeddruk meten terwijl iemand ligt, meer informatie geeft dan men doorgaans denkt.

Normaal gesproken daalt de bloeddruk 's nachts met 10 tot 20 procent, een zogenoemd 'dipping'-patroon. Ontbreekt die daling (non-dipping), dan neemt het risico op hart- en vaatziekten toe. Het gevaarlijkst is het zogenoemde riser-patroon, waarbij de bloeddruk 's nachts zelfs hoger is dan overdag. In de Japanse JAMP-studie met 6.359 patiënten was dat patroon gelinkt aan 48% meer cardiovasculaire gebeurtenissen en een ruim twee keer zo hoog risico op hartfalen in vergelijking met mensen met een normaal dag-nachtritme. Per 20 mmHg hogere nachtelijke systolische bloeddruk steeg het risico op hartfalen al met 25%.

Slaapapneu is een belangrijke oorzaak van nachtelijke bloeddrukproblemen. Herhaalde zuurstoftekorten activeren het sympathische zenuwstelsel en veroorzaken bloeddrukpieken die de kans op coronairziekte, hartfalen, beroerte en hartritmestoornissen verhogen. Behandeling met CPAP, een masker dat de luchtweg openhoudt, verlaagt wel de moeilijk behandelbare hoge bloeddruk, maar heeft in gerandomiseerde onderzoeken tot nu toe geen bewezen vermindering van harde hart- en vaatuitkomsten opgeleverd. Non-dipping komt ook vaker voor bij mensen met nierproblemen, suikerziekte of stoornissen in het autonome zenuwstelsel.

Of het helpt om bloeddrukverlagende medicatie voor het slapengaan in te nemen in plaats van 's ochtends, is een actief onderzoeksgebied. De MAPEC-studie, met 2.156 patiënten over gemiddeld 5,6 jaar, liet indrukwekkende resultaten zien: 61% minder cardiovasculaire gebeurtenissen en 67% minder ernstige complicaties bij avondinname, en ook het non-dipping-patroon verbeterde. Toch stelt de Europese Hypertensie Richtlijn van 2025 dat de resultaten over verschillende onderzoeken niet eenduidig zijn. Meerdere studies bevestigen dat avondinname het nachtelijke bloeddrukprofiel verbetert, maar of dat ook consistent leidt tot minder hartaanvallen en beroertes, is nog niet definitief vastgesteld. Iemand die risico loopt op nachtelijke hypertensie, doet er goed aan dit met de arts te bespreken, want afhankelijk van het middel en de individuele situatie kan de timing van inname wel degelijk uitmaken.