Het bewijs wijst in een positieve richting: vitamine D beïnvloedt het immuunsysteem via goed beschreven biologische mechanismen, en suppletie verlaagt het risico op luchtweginfecties en mogelijk ernstig beloop van COVID-19, maar uitsluitend of vooral bij mensen met een vitamine D-tekort. Het effect is bescheiden en de klinische studies zijn voldoende consistent om te zeggen dat het niet overschat is, maar evenmin spectaculair. Wie zijn spiegel op orde heeft, heeft weinig te verwachten van extra suppletie.
Vitamine D heeft een directe biologische weg naar het immuunsysteem. Immuuncellen zoals T-cellen, B-cellen, monocyten en antigeenpresenterende cellen bezitten allemaal vitamine D-receptoren én de enzymen om vitamine D zelf te activeren. Dat is goed aangetoond in laboratoriumonderzoek. Eenmaal actief stimuleert vitamine D in immuuncellen zoals macrofagen de aanmaak van antimicrobiële peptiden, stoffen die bacteriën en virussen direct aanvallen, én bevordert het autophagie: het opruimproces waarmee cellen ziekteverwekkers zoals de tuberculosebacterie onschadelijk maken. De basis voor een immuunrol is dus biologisch stevig.
Tegelijk is het bredere plaatje genuanceerder. Observationele studies en meta-analyses laten een duidelijk verband zien tussen een lage vitamine D-spiegel en een hoger risico op acute luchtweginfecties. Meta-analyses van gerandomiseerde studies bevestigen dat suppletie een beschermend effect kan hebben, maar dit effect is bescheiden. Het is het duidelijkst bij mensen met een aantoonbaar tekort en bij kinderen. Wie al een voldoende vitamine D-spiegel heeft, heeft op grond van de beschikbare studies weinig reden om extra hoge doses te verwachten.
Bij COVID-19 laten klinische studies zien dat het corrigeren van een vitamine D-tekort het risico op ziekenhuisopname, opname op de intensive care en overlijden verlaagt. De onderzoekers benadrukken daarbij nadrukkelijk dat het hier gaat om het wegwerken van een tekort, niet om het innemen van megadoses bovenop een al toereikende spiegel.
Voor auto-immuunziekten, waaronder type 1 diabetes, multiple sclerose, inflammatoire darmziekte en lupus, tonen meta-analyses van observationele studies een verband met een lage vitamine D-spiegel. Lab- en dierstudies laten zien hoe vitamine D overdreven immuunreacties kan afremmen en regulatoire mechanismen bevordert. Klinische studies bij type 1 diabetes en inflammatoire darmziekte laten bescheiden voordelen van suppletie zien, maar een volledig bewezen oorzakelijk verband ontbreekt hier nog.
Relevant is ook hoe wijdverbreid een tekort eigenlijk is. Onderzoek uit de Amerikaanse NHANES-database laat zien dat 61% van de blanke en 91% van de zwarte Amerikanen een onvoldoende spiegel had (onder 32 ng/mL). Een tekort is dus geen zeldzaamheid. Praktisch gezien is het bij klachten of verhoogd risico zinvol om de vitamine D-spiegel te laten meten en bij een aangetoond tekort te suppleren, in plaats van op goed geluk hoge doseringen te nemen.
Gebaseerd op meerdere meta-analyses en systematische reviews (PMIDs 36857810, 35507293, 34322844, 23857223), aangevuld met een grote prevalentiestudie (PMID 18460265). De immuunmechanismen zijn goed beschreven in laboratoriumstudies; de klinische effecten bij infecties zijn matig tot bescheiden in omvang maar consistent over meerdere RCT-meta-analyses.