Is een te actief immuunsysteem ook gevaarlijk?
Een overactief afweersysteem kan je eigen weefsel beschadigen en is in meerdere ziektebeelden aantoonbaar gevaarlijk. Herken je klachten die kunnen wijzen op chronische ontsteking of autoimmuunproblemen, bespreek dit dan met je arts.
Een te actief afweersysteem is wel degelijk gevaarlijk, en dat is geen theoretische mogelijkheid. In meerdere ziektebeelden veroorzaakt de immuunreactie zelf meer schade dan de oorspronkelijke bedreiging. Het principe geldt bij infecties, stofwisselingsziekten en zelfs na een hartaanval.
Na een hartaanval ruimt een tijdelijke ontstekingsreactie het beschadigde weefsel op. Dat is nuttig. Maar als die reactie te lang aanhoudt of te sterk wordt, rekt de hartkamer uit en kan er hartfalen ontstaan. Dieronderzoek en observaties bij patiënten laten dit consistent zien.
Bij een zeldzame genetische aandoening genaamd CHAPLE ontbreekt een rem op het zogenoemde complementsysteem, een deel van het afweersysteem. Zonder die rem valt het afweersysteem de eigen bloedvaten aan. Kinderen met deze ziekte krijgen al vroeg gevaarlijke bloedstolsels, verliezen eiwitten via de darmen en groeien slecht. Dit is een van de meest directe bewijzen dat een ongeremde immuunreactie levensgevaarlijk is.
Overactiviteit van zogenoemde inflammasomen (onderdelen van het afweer die bacteriën en beschadigde cellen detecteren) speelt ook een rol bij veelvoorkomende ziekten. Genetische fouten in deze inflammasomen veroorzaken ernstige chronische ontstekingsziekten. Bovendien is er bij diabetes type 2 en aderverkalking een verband gevonden met overmatige activering van ditzelfde systeem, vermoedelijk aangejaagd door overvoeding en stofwisselingsproblemen.
Bij tuberculeuze hersenvliesontsteking bleek in een studie van 281 patiënten dat overactieve neutrofielen (een type agressieve witte bloedcel) in het bloed samenhingen met hogere sterfte. Het is hier niet de bacterie alleen die doodt, maar ook de eigen ontstekingsreactie die de hersenen beschadigt. Dit is een associatie, geen bewezen oorzakelijk verband. Ten slotte lijkt een zinktekort de balans van het afweersysteem te verstoren, waardoor het lichaam kwetsbaarder wordt voor schadelijke overreacties. Dat bewijs is wel beperkt en grotendeels indirect.
Gebaseerd op meerdere PMIDs (27340270, 24072174, 25423351, 41873719, 39475467, 33641685, 38334202, 19150035) met uiteenlopende studietypes: diermodellen, patiëntstudies, genetisch bewijs en associatiestudies. Geen randomised controlled trials specifiek voor het overkoepelende principe.
Kan te veel suiker je immuunsysteem verzwakken?
Chronisch hoge bloedsuikers, zoals bij diabetes of ernstig overgewicht, verzwakken de afweer aantoonbaar. Voor gezonde mensen zonder deze aandoeningen is het effect van gewone suikerconsumptie op het immuunsysteem nog niet aangetoond.
Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.
Kan roken je immuunsysteem permanent beschadigen?
Roken beschadigt je immuunsysteem structureel en de schade kan blijvend zijn, vooral bij langdurig roken. Stoppen helpt aantoonbaar, maar volledig herstel is niet bij iedereen mogelijk.
Helpt bewegen je immuunsysteem op latere leeftijd?
Regelmatig en gematigd bewegen helpt je immuunsysteem door sluimerende ontsteking te verminderen. Plotseling zwaar trainen zonder opbouw kan je weerstand juist tijdelijk verlagen.
Helpt vaker buiten zijn je immuunsysteem op oudere leeftijd?
Vaker buiten zijn kan je immuunsysteem op oudere leeftijd ondersteunen, vooral via betere vitamine D-aanmaak, maar of dat echt tot minder ziekte leidt is nog niet hard aangetoond. Hoe vuil de buitenlucht is, speelt ook mee: bij ernstige luchtvervuiling kan buiten zijn juist nadelig uitpakken.
Veroudert je immuunsysteem op een andere snelheid dan je hart?
Ja, je immuunsysteem en hart verouderen meetbaar op verschillende snelheden, en een verouderd immuunsysteem hangt sterker samen met een langere levensduur dan het hart. Het gaat om associaties, geen oorzakelijk bewijs, maar het is wel een reden om beide serieus te nemen.