Helpt ijzer slikken, of is het juist een risico?
IJzer slikken helpt duidelijk als je een tekort of bloedarmoede hebt, maar is zinloos en mogelijk risicovol als dat niet het geval is. Laat je ijzerwaarden controleren voordat je met supplementen begint.
Zwangere vrouwen en mensen met bloedarmoede door ijzergebrek profiteren het meest van ijzersuppletie. Dagelijks ijzer verhoogt het hemoglobinegehalte en verlaagt het risico op bloedarmoede bij zuigelingen, schoolkinderen en zwangere en niet-zwangere vrouwen. Dit is aangetoond in een groot overzicht van 75 systematische reviews. Preventieve suppletie tijdens de zwangerschap wordt dan ook aanbevolen voor alle zwangere vrouwen, ongeacht de regio.
Heb je een ijzertekort zonder dat je bloedarmoede hebt, dan kan suppletie je vermoeidheid verminderen. Vier gerandomiseerde studies met ruim 700 deelnemers zagen een klein tot matig effect op zelf-gerapporteerde vermoeidheid. Op je sportprestaties heeft ijzer in dat geval echter geen aantoonbaar effect: de maximale zuurstofopname veranderde niet.
Een reëel nadeel is dat ijzerpillen regelmatig maagdarmklachten geven, zoals misselijkheid en een onaangenaam gevoel in de buik. Dat zorgt ervoor dat mensen ze soms niet consequent innemen, waardoor de behandeling minder goed werkt. Bij zwangere vrouwen die dagelijks bijwerkingen hebben, kan minder frequent slikken helpen, maar dat verhoogt dan weer het risico op bloedarmoede rond de bevalling. Het is dus een afweging.
Voor sommige groepen is de situatie extra complex. Bij chronische nierpatiënten is ijzersuppletie nodig, maar te ruimhartig gebruik brengt risico's met zich mee. Bij veganistische kinderen is het risico op ijzergebrek groter, omdat plantaardig ijzer slechter wordt opgenomen. En voor prematuur geboren kinderen gelden Europese richtlijnen die suppletie adviseren tot minimaal een jaar na de uitgerekende datum. In al deze gevallen is medische begeleiding noodzakelijk.
Wat je nooit zomaar moet doen, is extra ijzer slikken als je geen tekort hebt. Gezonde volwassenen met voldoende ijzerstatus hebben er geen baat bij. Over de risico's van langdurig te veel ijzer tijdens de zwangerschap is bovendien nog te weinig bekend om goede richtlijnen te geven. Laat je ijzerwaarden meten voordat je begint met supplementen.
Gebaseerd op een Cochrane umbrella-review (75 SR's, PMID 34564844), meerdere systematische reviews en Europese richtlijnen. Totaal aantal deelnemers over de studies is moeilijk exact vast te stellen; de umbrella-review beslaat tienduizenden deelnemers. De claim over vermoeidheid bij IDNA berust op 4 RCT's met 714 deelnemers (PMID 29626044).