Hoe weet ik of ik risico loop op osteoporose?
Je kunt je risico goed inschatten aan de hand van leeftijd, geslacht, hormoongeschiedenis, medicijngebruik en leefstijl. Heb je meerdere risicofactoren, vraag dan je huisarts om een botdichtheidsmeting.
Leeftijd, geslacht en afkomst zijn de meest vastgestelde risicofactoren. Vrouwen lopen meer risico dan mannen, het risico neemt toe met de leeftijd, en mensen met een blanke (Kaukasische) achtergrond zijn vaker getroffen. Toch gaat osteoporose ook mannen aan: zo'n 40% van alle botbreuken door osteoporose treft mannen, en na een eerste breuk is hun kans op een volgende breuk én op overlijden zelfs groter dan bij vrouwen.
Hormoonveranderingen spelen een sleutelrol. Vrouwen die op jonge leeftijd hun eierstokken hebben laten verwijderen, verliezen vroeg de bescherming van oestrogeen en lopen daardoor een duidelijk hoger risico. Bij mannen is een tekort aan geslachtshormonen (hypogonadisme) een veelvoorkomende oorzaak. Langdurig gebruik van corticosteroïden, zoals prednison, tast het bot aan bij zowel vrouwen als mannen.
Leefstijl telt ook mee, zij het in iets mindere mate dan leeftijd en hormonen. Roken, overmatig alcoholgebruik, te weinig calcium in je voeding en weinig bewegen verhogen het risico, vooral na de menopauze. Een klein postuur of een lage botdichtheid in je jongere jaren geven je minder reserve. Heb je al eens een bot gebroken, of heeft een ouder of broer of zus dat, dan is dat ook een signaal om alert te zijn.
Botdichtheid meten via een DXA-scan is de standaard manier om te weten waar je staat. Een T-score van -2,5 of lager wijst op osteoporose. Vrouwen wordt aanbevolen deze scan te doen vanaf 65 jaar. Heb je als vrouw al eerder risicofactoren, of ben je een man met één of meer van de bovengenoemde risicofactoren, dan is een scan op een jongere leeftijd zinvol. Bespreek dit met je huisarts.
Beschermende factoren zijn er ook. Voldoende calcium en vitamine D, en regelmatig bewegen, helpen bot op te bouwen in je jongere jaren en botverlies later te remmen. Dat zijn de meest praktisch toepasbare handvatten.
Gebaseerd op meerdere grote cohortstudies en richtlijnen (PMID 2517695, 16448873, 36382763, 32773051, 34688418, 30888662, 7696835). De associaties voor leeftijd, geslacht en DXA-diagnose zijn robuust; leefstijlfactoren zijn goed onderbouwd maar minder sterk causaal aangetoond.
Hoe weet ik of mijn botten sterk genoeg zijn (osteoporose)?
Met een DXA-scan en eventueel een FRAX-risicoberekening kun je bij de huisarts laten checken of je botten sterk genoeg zijn, zeker als je risicofactoren hebt of al eens een bot hebt gebroken door een lichte val.
Krijgen mannen ook osteoporose?
Mannen krijgen zeker osteoporose en lopen na een eerste breuk zelfs meer risico op een vervolgbreuk of overlijden dan vrouwen. Laat u als man met risicofactoren (testosterontekort, langdurig corticosteroïdengebruik of overmatig alcoholgebruik) de botdichtheid controleren, want slechts 1 op de 10 getroffen mannen krijgt nu adequate behandeling.
Helpt fysiotherapie echt als je al osteoporose hebt?
Begeleid bewegen helpt echt als je osteoporose hebt: het remt botverlies af, verbetert je balans en spierkracht, en vermindert valangst. Zoek een fysiotherapeut op voor een veilig en effectief programma op maat.
Hoe weet ik of ik genoeg vitamine D heb, en moet ik suppleren?
Een bloedtest (25-OHD) vertelt je of je een tekort hebt; bij een waarde onder 20 ng/mL is suppleren zinvol, vooral voor je botten. Voor je hart heeft vitamine D geen bewezen effect.
Hoe voorkom je botverlies als je afvalt op latere leeftijd?
Krachttraining tijdens het afvallen is de beste bescherming tegen botverlies, maar kan het niet volledig voorkomen. Combineer het met voldoende eiwitinname en bespreek het met je arts als je snel of veel gewicht verliest.
Hebben mensen met een donkere huidskleur meer risico op botontkalking?
Mensen met een donkere huid hebben gemiddeld juist stevigere botten en een lager risico op botontkalking dan mensen met een lichte huid, ook al zijn hun vitamine D-waarden vaker laag. Heb je toch zorgen over vitamine D of botgezondheid, bespreek dat dan met je arts, want individuele factoren zoals genetica spelen ook mee.