Het bewijs voor de belangrijkste risicofactoren van osteoporose, zoals hoge leeftijd, postmenopauze, corticosteroïdengebruik en eerdere fragiliteitsfracturen, is stevig en consistent. Een DXA-scan is het aanbevolen meetinstrument om de diagnose te stellen, en wie meerdere risicofactoren heeft, doet er verstandig aan dit actief met een arts te bespreken. Vooral osteoporose bij mannen wordt in de praktijk sterk onderschat en onderbehandeld.
Osteoporose is een aandoening waarbij de botten geleidelijk aan dichtheid en stevigheid verliezen, waardoor het risico op botbreuken toeneemt. Het is niet altijd direct voelbaar, maar er zijn duidelijke risicofactoren die aangeven of je extra alert moet zijn.
De sterkste risicofactoren zijn leeftijd en geslacht. Hoe ouder je bent, hoe groter het risico, en dat geldt voor zowel mannen als vrouwen. Vrouwen lopen echter een aanzienlijk groter gevaar, met name na de overgang. Door het wegvallen van oestrogeen versnelt het botverlies sterk. Alle vrouwen na de overgang zouden op tekenen van osteoporose beoordeeld moeten worden. Vrouwen bij wie de eierstokken op jonge leeftijd operatief zijn verwijderd, lopen een extra verhoogd risico omdat de oestrogeenproductie dan vroegtijdig stopt.
Bepaalde medicijnen en ziekten verhogen het risico sterk. Langdurig gebruik van corticosteroïden, zoals prednison, is een van de bekendste oorzaken van botontkalking en speelt ook een grote rol bij osteoporose bij mannen. Bij mannen is een te lage testosteronproductie (hypogonadisme) de meest voorkomende onderliggende oorzaak, en testosteronbehandeling kan in die gevallen de botdichtheid verbeteren. Als je al eerder een botbreuk hebt gehad zonder duidelijke klap of val, een zogenoemde fragiliteitsfractuur, of als osteoporose in je familie voorkomt, is het risico op verdere breuken verhoogd.
Leefstijl speelt een duidelijke maar iets minder sterke rol. Roken, overmatig alcoholgebruik, te weinig beweging en langdurige bedrust verhogen het risico op botontkalking. Een dieet met te weinig calcium en vitamine D is ook gelinkt aan een hoger risico. Omgekeerd bieden voldoende lichaamsbeweging, stoppen met roken en matig alcoholgebruik bescherming. Een laag lichaamsgewicht of een kleine lichaamsbouw verhoogt ook het risico; mensen met overgewicht lijken juist wat beschermd te zijn voor de botdichtheid, al brengt overgewicht uiteraard andere gezondheidsrisico's met zich mee.
Osteoporose wordt vastgesteld met een DXA-scan, een botdichtheidsmeting die als gouden standaard geldt. Screening wordt aanbevolen voor alle vrouwen vanaf 65 jaar. Jongere vrouwen na de overgang en mannen met risicofactoren komen ook in aanmerking voor zo'n meting. Het is goed om te weten dat osteoporose bij mannen sterk wordt onderschat: ongeveer 40 procent van alle botbreuken treft mannen, maar slechts een op de tien mannen met osteoporose krijgt adequate behandeling. Herken je bij jezelf meerdere risicofactoren, dan is het zinvol om dit met een arts te bespreken en eventueel een DXA-scan te laten doen.
De claims zijn gebaseerd op meerdere gepubliceerde studies en richtlijnen (PMIDs 2517695, 30888662, 16448873, 36382763, 7696835, 32773051, 34688418). De sterkste associaties voor leeftijd, geslacht en corticosteroïdengebruik zijn consistent over meerdere bronnen. Gegevens over etniciteit zijn minder representatief buiten de Kaukasische bevolkingsgroep.