Hebben mannelijke hormonen invloed op hoe snel mannen verouderen?
Dalend testosteron versnelt meetbare veroudering van spieren, botten en seksuele functie, maar voor stemming en huid zijn de verbanden veel minder zeker. Testosteronsuppletie kan sommige klachten verlichten, maar bespreek het risicoprofiel altijd met je arts voordat je ermee begint.
Testosteron daalt bij mannen geleidelijk vanaf ongeveer het 35e levensjaar. Op 75-jarige leeftijd heeft een man gemiddeld nog maar 65% van het testosteronniveau van een jongvolwassene. Meer dan een kwart van de mannen boven de 75 zit zelfs onder de normale ondergrens. Dit is goed gedocumenteerd in zowel bevolkingsstudies als langlopende onderzoeken.
Die daling heeft meetbare gevolgen voor het lichaam. Het verlies van spiermassa en spierkracht ('sarcopenie') en de afname van botdichtheid zijn de meest solide onderbouwde effecten. Opvallend: bij botafbraak speelt niet alleen testosteron een rol, maar ook oestrogeen, dat het mannelijk lichaam in kleine hoeveelheden aanmaakt. Minder testosteron betekent dus ook minder oestrogeen, en dat versnelt botontkalking. Verminderd libido en erectieproblemen zijn eveneens goed gedocumenteerd bij testosterontekort, al is de samenhang met de gemeten bloedwaarde niet altijd één-op-één.
Minder duidelijk is de invloed op stemming en geheugen. Er zijn aanwijzingen dat testosterontekort gepaard gaat met somberheid en concentratieproblemen, maar een rechtstreeks oorzakelijk verband is moeilijk te bewijzen. Testosteron heeft in studies geen consistente antidepressieve werking laten zien. De invloed op huid en haargroei is al helemaal speculatief op basis van de beschikbare gegevens.
Niet elke daling heeft dezelfde oorzaak, en dat maakt uit voor de behandeling. Bij jongere oudere mannen is overgewicht, het gebruik van opiaten of corticosteroïden, of een chronische ziekte vaak de boosdoener. Dat soort testosterontekort kan soms omgekeerd worden door af te vallen of de onderliggende aandoening te behandelen. Maar vanaf circa 65-70 jaar raken de testosteronproducerende cellen in de teelballen ook direct aangetast. Dat type uitval is doorgaans onomkeerbaar, ongeacht leefstijl.
Testosteronsuppletie is een optie die voor sommige mannen klachten verlicht, maar de veiligheid op de lange termijn is niet goed in kaart gebracht. Bij bestaande prostaatkanker is het sowieso af te raden. Het effect op hart- en vaatziekten is onzeker, en grote langetermijnstudies bij ouderen ontbreken nog steeds. De beslissing over suppletie hoort thuis bij een arts die ook de oorzaak van het tekort heeft vastgesteld.
De claims zijn gebaseerd op meerdere populatiestudies en klinische overzichtsartikelen. De daling van testosteron zelf en de effecten op spieren en bot zijn goed onderbouwd. De effecten op stemming en huid zijn alleen associatief en zwakker gedocumenteerd. Veiligheidsdata voor langdurige testosteronsuppletie bij oudere mannen zijn beperkt.