Kunnen hormonen verklaren waarom vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen?
Hormonen dragen waarschijnlijk bij aan het overlevingsvoordeel van vrouwen, maar verklaren het niet volledig. Als je meer wilt begrijpen over je eigen risicoprofiel, zijn leefstijl en erfelijke factoren minstens zo relevant om te verkennen.
Vrouwen leven in vrijwel alle omstandigheden langer dan mannen, maar één allesverklarende oorzaak is er niet. Hormonen, geslachtschromosomen en mitochondriaal erfgoed worden allemaal als mogelijke mechanismen besproken. Elk afzonderlijk heeft nog geen sterk, onomstotelijk bewijs.
Het duidelijkste hormonale signaal komt van de eierstokken bij vrouwen én van de teelballen bij mannen. Historische gegevens over mannen die vóór de puberteit werden gecastreerd, laten zien dat zij aanzienlijk ouder werden dan niet-gecastreerde mannen. Hetzelfde patroon is te zien bij gecastreerde mannelijke zoogdieren in gecontroleerde omgevingen. Dit wijst erop dat androgenen (mannelijke geslachtshormonen) de levensduur bekorten. Bij vrouwen draait het beeld om: wanneer de eierstokken chirurgisch worden verwijderd, daalt de overleving licht. Dat suggereert dat oestrogeen ook na de vruchtbare leeftijd nog iets beschermends doet.
Oestrogeen beschermt het hart en de bloedvaten, althans vóór de menopauze. Jonge vrouwen hebben een lager risico op hartziekten dan mannen van vergelijkbare leeftijd. Na de menopauze verdwijnt dat voordeel. Oestrogeen beïnvloedt ook systemen die de bloeddruk regelen. Dit mechanisme is plausibel, maar het is nog niet bewezen dat het de volledige levensduurkloof verklaart.
Tegelijkertijd is het beeld niet puur rooskleurig voor vrouwen. Hormonale schommelingen gedurende het leven verhogen bij vrouwen het risico op slaapstoornissen. Na de menopauze kan het veranderde hormonale profiel ook de kwetsbaarheid voor oxidatieve stress en mogelijk neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer vergroten. En hoewel vrouwen langer leven, brengen zij die extra jaren vaker door met ziekte en beperkingen dan mannen. Langere levensduur betekent dus niet automatisch meer gezonde jaren.
Naast hormonen speelt ook reproductie zelf een rol. Zowel bij mannetjes als vrouwtjes van diverse zoogdiersoorten gaat sterilisatie gepaard met een langere levensduur. Dat wijst erop dat het voortplantingsproces zelf energie en schade kost. Telomeren, de beschermende uiteindes van chromosomen, zijn bij mannen gemiddeld korter dan bij vrouwen, wat mogelijk meebijdraagt, maar dit patroon is niet universeel over diersoorten en het is onduidelijk of dit oorzaak of gevolg is.
De claims zijn gebaseerd op een mix van associationeel humaan onderzoek, dierstudies en mechanistische studies. Er zijn geen grote gerandomiseerde trials beschikbaar voor deze vraag. Causaliteit is bij de meeste mechanismen plausibel maar niet bewezen.