Het bestaan van verhoogde darmdoorlaatbaarheid is wetenschappelijk erkend en de verbanden met diverse ziekten zijn consistent in overzichtsstudies. De onderbouwing is echter grotendeels associatief: of een lekkende darm ziekten veroorzaakt of er een gevolg van is, blijft onduidelijk. Praktisch gezien bieden een mediterraan voedingspatroon en het vermijden van bekende risicofactoren zoals alcohol en bewerkte voeding de beste aanknopingspunten, terwijl specifieke supplementen nog te weinig klinisch bewijs hebben.
De lekkende darm, in de wetenschap 'verhoogde intestinale permeabiliteit' genoemd, is een erkend biologisch verschijnsel. De darmwand bestaat uit cellen die strak tegen elkaar aanzitten via zogenoemde 'tight junctions', moleculaire sloten die voorkomen dat schadelijke stoffen de bloedbaan bereiken. Wanneer die sloten losser worden, kunnen bacteriële afvalstoffen en ontstekingsbevorderende stoffen zoals lipopolysaccharide (LPS) toch doordringen. Meerdere overzichtsstudies erkennen dit mechanisme als reëel, al is niet alles erover al volledig opgehelderd.
Wat de lekkende darm veroorzaakt, is redelijk duidelijk: een vetrijk dieet, overmatig alcoholgebruik, chronische stress, antibioticagebruik en een onbalans in de darmbacteriën (dysbiose) beschadigen allemaal de darmbarrière. Bij mensen met obesitas of type 2 diabetes zien onderzoekers dat nuttige darmbacteriën die korteketenvetzuren aanmaken afnemen, terwijl bacteriën die ontstekingen aanwakkeren toenemen. Ook SARS-CoV-2 kan darmcellen direct beschadigen en zo de doorlaatbaarheid van de darm vergroten, al is dat bewijs beperkter en gebaseerd op minder studies.
Een lekkende darm wordt in meerdere studies in verband gebracht met uiteenlopende ziekten: obesitas, type 1 diabetes, niet-alcoholische leververvetting, hart- en vaatziekten en auto-immuunziekten zoals multiple sclerose en reumatoïde artritis. Hier is een belangrijke nuance nodig: het gaat vrijwel steeds om waargenomen verbanden, niet om bewezen oorzakelijkheid. Of de lekkende darm deze ziekten veroorzaakt, of juist een gevolg is van de onderliggende ziekte, is nog niet opgehelderd. Kip-of-ei-discussies zijn in dit veld de norm, niet de uitzondering.
Wat kun je er zelf aan doen? Het mediterrane dieet, rijk aan groenten, fruit, vis, noten en gevogelte, is geassocieerd met een diverser en gezonder darmmicrobioom. Probiotica, prebiotica en synbiotica laten in overzichtsstudies veelbelovende effecten zien op het herstel van de darmbarrière. Ook omega-3 vetzuren en vitamines A, B, C, D en E worden in de literatuur positief gelinkt aan de darmbarrièrefunctie. De bewijskracht voor al deze interventies is echter beperkt: het gaat niet om grote klinische trials maar om overzichtsstudies. Er is dus reden voor voorzichtig optimisme, maar geen bewijs dat een specifiek supplement of dieet de lekkende darm bij mensen betrouwbaar herstelt.
Een kleine studie met 43 deelnemers en zonder placebogroep onderzocht een kruidenformule met curcumine, aloë vera, glutamine en vergelijkbare stoffen. De resultaten leken positief: de permeabiliteit normaliseerde bij de meeste deelnemers en darmklachten namen fors af. Vanwege de kleine groep en het ontbreken van een controlegroep zijn deze resultaten niet conclusief. Tot er grotere, gecontroleerde studies zijn, is het te vroeg om deze formule aan te bevelen.
Gebaseerd op meerdere overzichtsstudies en een kleine klinische studie (n=43, geen placebogroep). Geen grote onafhankelijke RCT's in de bronnen. Oorzakelijkheid is bij de meeste verbanden niet aangetoond.