Is prikkelbare darm een echte aandoening of zit het tussen je oren?

PDS treft wereldwijd 5 tot 23 procent van de bevolking en is geen inbeelding. De British Society of Gastroenterology omschrijft het officieel als een aandoening van de wisselwerking tussen darmen en hersenen, niet als een 'functionele' klacht zonder biologische grondslag. Er zijn aantoonbaar verstoorde darmbewegingen, verhoogde pijngevoeligheid in de darmen, en afwijkende signaalverwerking in het zenuwstelsel.

Een van de sterkste aanwijzingen dat de aandoening biologisch reëel is: wie een acute darminfectie doormaakt, heeft een duidelijk verhoogd risico op het ontwikkelen van PDS. Dat toont aan dat de darmen zelf een primaire rol spelen bij het ontstaan van klachten. Onderzoekers vinden bij PDS-patiënten ook verstoringen in de darmbacteriën, een lichte ontsteking in het darmslijmvlies, afwijkingen in de serotoninehuishouding (het 'gelukshormoon' dat ook de darmwerking regelt), en bij 10 tot 20 procent van de mensen met het diarreetype een probleem met de opname van galzouten. Niet elk mechanisme speelt bij elke patiënt een rol, en niet alle bevindingen zijn even consistent teruggevonden in onderzoek.

Psychologische klachten zoals angst en depressie komen vaker voor bij PDS, maar dat betekent niet dat ze de oorzaak zijn. Bij een grote groep patiënten kwamen de darmklachten aantoonbaar eerst, en de stemmingsproblemen pas daarna. Het verband loopt dus minstens zo vaak van darm naar hersenen als andersom.

Dat psychologische therapieën de klachten kunnen verminderen, is geen bewijs dat PDS 'tussen de oren zit'. De verbinding tussen darmen en hersenen werkt in twee richtingen: wie via de psychologische kant invloed uitoefent op het zenuwstelsel, kan daarmee ook de darmklachten verlichten. Zo werkt het ook bij andere erkende aandoeningen. PDS heeft bovendien een zware impact op het dagelijks leven: tot 12 procent van alle huisartsconsulten gaat over PDS, en de ziektelast is vergelijkbaar met die van andere chronische aandoeningen.