Wat zijn peptiden en hoe werken ze in het lichaam?

Peptiden zijn korte ketens van aminozuren, de bouwstenen waaruit ook eiwitten bestaan. Het verschil zit in de lengte: peptiden zijn korter dan eiwitten en kunnen daardoor makkelijker door celmembranen bewegen of aan receptoren op het celoppervlak binden. In weefsels en lichaamsvloeistoffen van mensen, dieren, planten en bacteriën zijn duizenden van nature voorkomende peptiden geïdentificeerd. Het merendeel is nog slecht onderzocht, maar een deel vervult bekende biologische functies: als hormoon, als signaalmolecuul of als afweerstof.

Een goed voorbeeld van hoe peptiden werken zijn peptidhormonen. Het lichaam maakt ze aan vanuit een grotere voorlopermolecule, die door enzymen in stukken wordt geknipt. Die stukken zijn de werkzame peptiden. Zo'n peptidehormoon bindt vervolgens aan een receptor op het celoppervlak via twee contactpunten, en zet daarmee een signaalcascade in gang die de cel aanstuurt. Deze receptoren spelen een rol bij aandoeningen als type 2 diabetes, obesitas en hart- en vaatziekten.

Een andere grote groep zijn de antimicrobiële peptiden, waarvan er meer dan veertig actief zijn in de mondholte. Omdat ze positief geladen zijn, trekken ze naar de negatief geladen buitenkant van bacteriën. Ze kunnen bacteriën aanvallen via de celwand, het celmembraan of van binnenuit, en één peptide kan meerdere mechanismen tegelijk inzetten. Dat maakt het voor bacteriën moeilijker om weerstand te ontwikkelen dan bij klassieke antibiotica, al is resistentie niet volledig uitgesloten.

Peptiden worden ook als supplement ingenomen, waarbij collageenpeptiden de beste onderbouwing hebben. Een kleine studie met acht gezonde mannen liet zien dat 15 g gelatine (een bron van collageenpeptiden) met vitamine C, een uur voor inspanning ingenomen, de bloedmarker voor collageenopbouw verdubbelde. Een overzicht van vijftien gerandomiseerde studies concludeert dat collageenpeptiden het meest betrouwbaar gewrichtspijn verminderen en gewrichtsfunctie verbeteren. Effecten op spierkracht zijn bescheidener en minder consistent dan die van hoogwaardige eiwitbronnen als wei. In een grotere studie met actieve volwassenen van middelbare leeftijd hielp 10 g per dag na zes maanden bij gewrichtspijn, maar alleen bij mensen die meer dan drie uur per week sporten. Een hogere dosis van 20 g per dag verbeterde de fysieke gezondheidsscore uitsluitend bij vrouwen.