Wat zijn mitochondrien en kun je ze jonger of energieker maken?

Mitochondriën zijn kleine structuren in bijna elke cel van je lichaam. Ze zetten voedingsstoffen om in ATP, de brandstof die vrijwel alles in de cel aandrijft: spiercontractie, celdeling, hersenfunctie. Maar ze doen meer dan energie leveren. Ze reageren op stress, sturen signalen naar andere weefsels en spelen een rol bij veroudering en ziekte. Als ze slecht functioneren, heeft dat gevolgen voor het hele lichaam.

Beweging is het krachtigste middel dat we kennen om mitochondriën te verbeteren. Inspanning activeert een schakelaar in de cel die de aanmaak van nieuwe mitochondriën in spieren aanstuurt. Diezelfde schakelaar helpt ook beschadigde mitochondriën opruimen. Dit effect is aangetoond bij mensen, al is het precieze mechanisme nog niet volledig in kaart gebracht. Vasten en kortdurend energietekort werken via een vergelijkbaar pad: ze activeren een eiwit dat de cel aanzet tot kwaliteitscontrole van haar mitochondriën.

NAD+ is een molecuul dat mitochondriën nodig hebben om goed te werken. Naarmate je ouder wordt, daalt de hoeveelheid NAD+ in je cellen, en dat hangt samen met verminderde mitochondriale activiteit. Supplementen die NAD+ zouden moeten verhogen worden volop onderzocht, maar of ze dat effect bij mensen ook écht bewerkstelligen en vertalen naar meer energie of een tragere veroudering is met het huidige onderzoek nog niet afdoende aangetoond.

Erfelijke aandoeningen waarbij het DNA van mitochondriën zelf beschadigd is, kunnen leiden tot ernstige ziekten. Die zijn klinisch zeer divers en lastig te behandelen, al lopen er veelbelovende therapieontwikkelingen. Dat is iets anders dan de geleidelijke mitochondriale achteruitgang die bij gewone veroudering hoort en waarop leefstijl wél grip geeft.

Cellen kunnen mitochondriën ook uitwisselen via kleine verbindingsbuisjes. Dit fenomeen is pas recent ontdekt en wordt vooral bestudeerd in kankeronderzoek. Of het iets zegt over gezond ouder worden is nu nog onbekend.