Veroudering gaat gepaard met een goed gedocumenteerde achteruitgang in het aantal en de functie van stamcellen in meerdere weefsels, wat bijdraagt aan verminderd herstel en toenemende kwetsbaarheid. Therapieën om dit te keren zijn veelbelovend maar nog niet bewezen veilig of effectief bij mensen.
Ja, je stamcellen raken inderdaad geleidelijk op naarmate je ouder wordt. Somatische stamcellen, dat zijn de stamcellen in je organen en weefsels die zorgen voor herstel en vernieuwing, verliezen met de leeftijd hun functionele capaciteit. Hoewel stamcellen enigszins beschermd zijn tegen veroudering, blijven ze kwetsbaar voor stress van binnenuit en van buitenaf. Dit is een van de kernprocessen achter lichamelijke veroudering.
Dit speelt zich af in meerdere weefsels tegelijk. In de hersenen neemt de aanmaak van nieuwe hersencellen (neurogenese) af doordat neurale stamcellen in aantal en activiteit achteruitgaan. Dit wordt in verband gebracht met cognitieve achteruitgang en een groter risico op neurodegeneratieve ziekten. In de spieren raken satellietcellen, de stamcellen die spieren na schade herstellen, uitgeput: zowel hun aantal als hun werking nemen af. En in haarzakjes neemt de activiteit van de bijbehorende stamcellen af, wat bijdraagt aan leeftijdsgerelateerd haarverlies.
Een bijkomende factor is de conditie van mitochondriën, de energiecentrales van cellen. Een afname in de kwaliteit en werking van mitochondriën is geassocieerd met normale veroudering én met een dalende stamcelactiviteit. Of dat laatste een oorzaak of een gevolg is, is nog niet volledig opgehelderd. Wat wel duidelijk is, is dat stamceluitputting bijdraagt aan ouderdomsgebonden kwetsbaarheid, ook wel 'frailty' genoemd: een toestand waarbij de fysiologische reserves van het lichaam sterk slinken.
Er wordt actief onderzoek gedaan naar manieren om dit proces te vertragen of gedeeltelijk terug te draaien. Bij oude apen leidden infusies van genetisch aangepaste, verouderingsresistente menselijke stamcellen tot minder tekenen van veroudering, betere hersenstructuur en cognitie, en minder ontsteking, zonder waargenomen bijwerkingen in dit experiment van 44 weken. In muizen werd leeftijdsgerelateerde achteruitgang van immuunstamcellen tijdelijk hersteld via mRNA-therapie in de lever. Vroege klinische studies bij mensen met frailty suggereren dat stamceltransplantatie veilig lijkt, maar het bewijs voor echte effectiviteit bij mensen is nog onvoldoende.
Belangrijk voorbehoud: alle veelbelovende stamceltherapieën bevinden zich nog in vroege fasen van onderzoek. De dierresultaten zijn niet zomaar door te vertalen naar mensen. Bovendien bestaat er bij stamceltransplantaties een mogelijk risico op tumorvorming, wat verdere monitoring en voorzichtigheid vereist. Er zijn op dit moment geen bewezen, veilige therapieën beschikbaar die stamceluitputting bij gezonde mensen tegengaan.
Negen claims op basis van acht PMID's. Bewijssterkte voor het fenomeen van stamceluitputting zelf is sterk (consistente bevindingen over meerdere weefseltypen). Bewijssterkte voor interventies is beperkt: diermodellen en vroege fase I/II studies bij mensen, zonder grote gerandomiseerde trials.