Mutatiepatroon in bloed versnelt biologische veroudering
Je bloedcellen kunnen ouder zijn dan je kalenderleeftijd. Dat blijkt uit onderzoek naar een verschijnsel waarbij één beschadigde stamcel geleidelijk grote delen van je bloedaanmaak overneemt.
In beenmerg worden voortdurend nieuwe bloedcellen gemaakt. Soms krijgt een stamcel een fout in zijn DNA. Als die cel zichzelf vervolgens sneller vermenigvuldigt dan zijn buren, spreek je van klonale hematopoiese van onbepaalde potentie (CHIP). Het is geen ziekte, maar een leeftijdsgerelateerd verschijnsel dat bij steeds meer mensen boven de zestig voorkomt.
Wat CHIP extra relevant maakt, is de link met biologische veroudering. De onderzoekers analyseerden vijf studies met in totaal 7.483 deelnemers tussen de 55 en 79 jaar. Ze keken naar epigenetische veroudering: de mate waarin methylgroepen op DNA een hogere biologische leeftijd verraden dan de werkelijke leeftijd (ook wel epigenetische leeftijdsversnelling of EAA). Het resultaat was opvallend. Mensen met CHIP hadden over de hele linie een hogere EAA dan mensen zonder CHIP.
Grotere klonen, ouder DNA
Het verband was ook dosisafhankelijk: hoe groter de kloon van beschadigde cellen, hoe meer de biologische klok vooruitloep op de werkelijke leeftijd. De meta-analyse van drie dwarsdoorsnedestudies liet zien dat CHIP-dragers gemiddeld 1,2 tot 2,8 jaar ouder leken op de meest gebruikte verouderingsklokken, waaronder de Horvath- en GrimAge-klokken.
Twee genmutaties sprongen eruit: DNMT3A en TET2. Beide zijn betrokken bij de regulatie van methylering op DNA. Mutaties in TET2 gingen vaker gepaard met een sterker verouderingssignaal dan mutaties in DNMT3A. Voor een longevity-perspectief is dat interessant: het suggereert dat niet alle CHIP-gevallen even schadelijk zijn, en dat het type mutatie ertoe doet.
Wat dit betekent voor de praktijk
De studie is een systematisch overzicht en meta-analyse, geen causaal experiment. De onderzoekers benadrukken zelf dat grotere longitudinale studies nodig zijn om te bevestigen of CHIP de epigenetische veroudering aandrijft of er simpelweg mee samengaat. Ook is nog onduidelijk of de gemeten EAA zelfstandig ziekte- en sterftekansen voorspelt bovenop wat al bekend is over CHIP.
Wat de bevinding wél laat zien: verouderingsklokken kunnen mogelijk iets opvangen wat standaard bloedwaarden missen. Als CHIP en EAA samen een sterker risicoprofiel geven dan elk afzonderlijk, kan dat in de toekomst klinisch relevant worden voor wie risico loopt op hart- en vaatziekten of andere leeftijdsgerelateerde aandoeningen. Het onderzoek verscheen in het tijdschrift Ageing Research Reviews.
Zoektermen om zelf verder te onderzoeken: klonale hematopoiese veroudering | epigenetische leeftijdsversnelling | DNA-methyleringsklok