mTOR is een van de best bestudeerde moleculaire schakelaars in veroudering, met robuust bewijs uit diermodellen dat remming ervan het leven verlengt. De vertaling naar gezonde mensen is echter nog niet gemaakt: er is geen grote klinische studie die aantoont dat mTOR-remming bij mensen levensduurverlenging of gezondheidswinst geeft zonder bijwerkingen. Wie over rapamycine, curcumine of andere mTOR-gerichte middelen leest, doet er goed aan het verschil te bewaren tussen overtuigend dieronderzoek en bewezen menselijk voordeel.
mTOR (voluit: mechanistic target of rapamycin) is een eiwit dat in vrijwel alle organismen voorkomt en dient als centrale schakelaar in de cel. Het leest de beschikbaarheid van voedingsstoffen en groeifactoren uit en beslist op basis daarvan of de cel moet groeien, eiwitten aanmaken of juist haar eigen beschadigd materiaal moet opruimen via een proces dat autofagie heet. Dat opruimproces is essentieel om cellen gezond te houden.
mTOR is niet één molecuul maar bestaat uit twee verschillende complexen: mTORC1 en mTORC2. mTORC1 stuurt celgroei en stofwisseling aan en reageert op het medicijn rapamycine. mTORC2 heeft andere taken en wordt door rapamycine niet direct beïnvloed. Dit verschil is relevant omdat therapieën die alleen mTORC1 remmen andere effecten en bijwerkingen hebben dan middelen die beide complexen raken.
Wanneer mTOR te lang of te sterk actief blijft, gaat het fout. Overactiviteit van mTOR is in verband gebracht met versnelde veroudering, kanker, suikerziekte en neurodegeneratieve ziekten zoals Alzheimer. Het omgekeerde is ook onderzocht: bij senescentie, het proces waarbij individuele cellen permanent ophouden te delen en schadelijke stoffen uitscheiden, blijkt mTOR een sturende rol te spelen. Blijft mTOR actief terwijl een cel haar deling tijdelijk pauzeert, dan wordt die cel senescent; wordt mTOR geblokkeerd, dan belandt de cel in een beheersbare ruststand.
Het sterkste bewijs voor de rol van mTOR bij veroudering komt uit dieronderzoek. Remming van mTORC1 met rapamycine verlengde de levensduur in alle bestudeerde modelorganismen, van gist tot zoogdieren. Dit is een van de meest robuuste bevindingen in de verouderingswetenschappen. Of hetzelfde effect ook bij mensen optreedt, is nog niet aangetoond; rapamycine wordt wel gebruikt als immuunsuppressivum na orgaantransplantatie, maar grootschalig onderzoek naar levensduurverlenging bij gezonde mensen bestaat niet.
mTOR werkt ook niet los van de rest. Het is verweven met andere bekende verouderingsgerelateerde processen, zoals AMPK (een soort brandstofmeter van de cel), SIRT1 (een energie-sensor), de ontstekingsregulator NF-kB en FOXO-eiwitten die betrokken zijn bij stressbestendigheid. Hoe al deze schakels precies samenwerken bij menselijke veroudering, is nog niet volledig opgehelderd. Ten slotte wordt curcumine, de werkzame stof in kurkuma, in laboratoriumexperimenten met wormen, fruitvliegen en gist gelinkt aan levensduurverlenging via onder meer het mTOR-pad, maar bewijs bij mensen ontbreekt volledig; van suppletie op basis van dit onderzoek is geen menselijk voordeel aangetoond.
Gebaseerd op zeven claims gedekt door acht PMID's (waaronder mechanistisch werk, modelorganismenstudies en review-literatuur). Sterk bewijs voor de basisbiologie en de werking van rapamycine in diermodellen; matig bewijs voor de rol van mTOR-dysregulatie bij menselijke ziekten; beperkt bewijs voor de relevantie van curcumine bij mensen.