Wat is het verschil tussen probiotica en postbiotica?

Probiotica zijn levende bacteriën, zoals Lactobacillus- en Bifidobacteriumsoorten, die je in voldoende hoeveelheden moet innemen om effect te hebben. Ze werken onder meer door de samenstelling van je darmbacteriën te veranderen en ziekteverwekkers te remmen, ook buiten de darm, bijvoorbeeld in de mondholte.

Postbiotica zijn niet-levende stoffen die afkomstig zijn van diezelfde bacteriën. Denk aan hittebehandelde bacteriën of de stofjes die bacteriën uitscheiden, zoals bepaalde vetzuren. Ze zijn inactief, maar behouden een biologisch effect op je lichaam. Een concreet voorbeeld uit onderzoek is een hittebehandelde variant van Bifidobacterium longum.

Een praktisch voordeel van postbiotica is veiligheid: omdat er geen levende bacteriën in zitten, is er geen risico dat ze een infectie veroorzaken bij mensen met een verminderde weerstand. Ze zijn ook eenvoudiger op te slaan en te transporteren dan levende probiotica.

Of je nu levende probiotica of het hittebehandelde postbioticum neemt, maakt voor het effect kennelijk weinig uit. In een gerandomiseerde studie met 200 deelnemers met het prikkelbare darm syndroom (met diarree als hoofdklacht) daalden de klachtenscores na 84 dagen met ongeveer 174 punten bij de levende bacterie en 178 punten bij het hittebehandelde postbioticum. Bij placebo was dat slechts zo'n 60 punten. Dat suggereert dat de bacterie niet per se levend hoeft te zijn om te werken.

Toch moet je deze bevinding niet te breed trekken. Voor de meeste aandoeningen, zoals obesitas of ontstekingsziekten van de darm, is er nog te weinig bewijs dat probiotica of postbiotica echt helpen. Alleen fecale transplantatie heeft op dit moment bewezen nut, en dan specifiek bij terugkerende Clostridioides difficile-infectie. Ook de aanwijzingen dat deze middelen slaap of stress verbeteren zijn tegenstrijdig en nog niet overtuigend.