Het belangrijkste verschil is dat probiotica levende bacteriën zijn en postbiotica niet. Dat maakt postbiotica praktischer en veiliger voor kwetsbare groepen. Bij prikkelbare darm liet een directe vergelijking zien dat beide vormen even goed werken, maar dit is nog maar bij één stam onderzocht. Voor de meeste andere aandoeningen is er te weinig bewijs om te zeggen welke vorm je het beste kunt kiezen.
Probiotica zijn levende bacteriën, zoals Lactobacillus- en Bifidobacterium-soorten, die je in voldoende hoeveelheid moet innemen om effect te hebben. Ze kunnen de samenstelling van de darmbacteriën beïnvloeden en helpen ziekteverwekkende bacteriën terugdringen. Het sleutelwoord is 'levend': zonder levende bacteriën zijn het geen probiotica.
Postbiotica zijn afgeleid van diezelfde micro-organismen, maar zelf niet meer levend. Denk aan bacteriën die verhit en daardoor gedood zijn, of aan stoffen die bacteriën produceren tijdens hun leven, zoals korteketenvetzuren. Postbiotica zijn stabiel, makkelijker op te slaan en te vervoeren dan levende probiotica, en worden als veiliger beschouwd voor mensen met een verzwakt immuunsysteem. Bij hen kunnen levende bacteriën in zeldzame gevallen risico's opleveren.
Of postbiotica ook net zo goed werken als probiotica? Een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebo-gecontroleerde studie met 200 mensen met prikkelbare darm (diarree-type) vergeleek een levende Bifidobacterium longum-stam met de verhitte, niet-levende variant van diezelfde stam. Na twaalf weken daalde de symptoomscore bij het levende probioticum met gemiddeld 173 punten en bij het postbioticum met 177 punten, tegenover 60 punten bij placebo. Beide waren vergelijkbaar effectief. Dit is veelbelovend, maar het gaat om één studie bij één specifieke stam en één aandoening.
Buiten deze vergelijking geldt dat het bewijs voor de meeste toepassingen van zowel probiotica als postbiotica nog beperkt is. Bij darmaandoeningen als IBD, bij obesitas en bij slaapproblemen zijn de resultaten vooralsnog wisselend of onvoldoende. De enige microbioominterventie met echt bewezen voordeel is fecale transplantatie bij terugkerende Clostridioides difficile-infectie. Voor alle andere aandoeningen is het nog te vroeg voor harde aanbevelingen.
Gebaseerd op meerdere reviews en één RCT (n=200). De vergelijkende studie probioticum vs. postbioticum betreft één bacteriestam bij één aandoening. Bredere claims zijn nog niet voldoende onderbouwd.