Wat is het verband tussen schildklier en afweer?
Er is een duidelijk en goed omschreven verband: auto-immuunziekten van de schildklier ontstaan doordat het afweersysteem de schildklier aanvalt. Of je nu een trage of juist een overactieve schildklier hebt, het type afweerreactie bepaalt het verschil.
Auto-immuun schildklierziekten zijn de meest voorkomende orgaanspecifieke auto-immuunziekten; de geschatte prevalentie ligt op zo'n 5%, maar antistoffen tegen de schildklier komen nog vaker voor. Vrouwen worden vaker getroffen dan mannen, waarschijnlijk door geslachtshormonen en erfelijke factoren op het X-chromosoom. De twee bekendste vormen zijn de ziekte van Hashimoto (trage schildklier) en de ziekte van Graves (overactieve schildklier).
De kern van het probleem is dat het afweersysteem de schildklier als vijand gaat behandelen. Afweercellen dringen het schildklierweefsel binnen en maken antistoffen aan tegen schildkliereiwitten. Bij Hashimoto vernietigt dit weefsel, waardoor de schildklier te weinig hormoon aanmaakt. Bij de ziekte van Graves maken specifieke antistoffen de schildklier juist overactief door de receptor na te bootsen die normaal het hormoon regelt. Blokkerende varianten van diezelfde antistoffen kunnen ook een trage schildklier veroorzaken.
Wat dit proces gaande houdt, is een zichzelf versterkende keten van ontstekingssignalen. Th1-immuuncellen zetten reacties in gang die schildkliercellen aanzetten tot meer ontstekingsstoffen, die op hun beurt weer nieuwe afweercellen aantrekken. Weefselonderzoek bij Hashimoto-patiënten laat ook zien dat ondersteunende cellen in de schildklier zelf actief afweercellen binnenhalen, en dat er in het schildklierweefsel mini-lymfeklieren kunnen ontstaan die de ontsteking versterken. Dit is gevonden in menselijk weefsel, maar het zijn nog geen bewezen mechanismen in grote klinische studies.
De relatie werkt ook de andere kant op: tijdens de zwangerschap domineert een ander type immuunrespons, dat het lichaam helpt het kind te tolereren. Na de bevalling kantelt dit evenwicht terug, wat bij sommige vrouwen leidt tot een tijdelijke schildklierontsteking. Verder lijken bepaalde afweercellen zelf ook het hormoon aan te maken dat normaal vanuit de hersenen de schildklier aanstuurt, al is de praktische betekenis hiervan nog onduidelijk.
Een minderheid van Hashimoto-patiënten houdt klachten ook als de hormoonwaarden met medicatie zijn gecorrigeerd. Reviews suggereren dat het auto-immuunproces zelf hiervoor verantwoordelijk kan zijn, maar dat is nog een hypothese. Wie auto-immuun schildklierziekte heeft, loopt ook een wat hogere kans op andere auto-immuunziekten, zoals reuma of lupus. Er is een mogelijk verband met een bepaald type schildklierkanker, maar dat is nog omstreden.
Alle claims zijn gebaseerd op reviews (waaronder enkele brede overzichtsstudies). Er zijn geen gerandomiseerde trials of meta-analyses in de bronnen. De weefselgegevens over stromale cellen en macrofagen bij Hashimoto komen uit één niet nader geïndexeerde studie met single-cell weefselonderzoek.
Doet creatine iets met je afweer?
Creatine beïnvloedt afweercellen via een specifieke schakelaar, maar of dat gunstig of ongunstig uitpakt hangt sterk af van de situatie. Voor het verbeteren van de weerstand of het voorkomen van infecties is er te weinig bewijs bij mensen om het aan te raden.
Wat doet alcohol met je afweer?
Chronisch overmatig alcoholgebruik verzwakt je afweer op meerdere fronten tegelijk en vergroot het risico op ernstige infecties. Licht tot matig drinken lijkt minder schadelijk, maar biedt geen aantoonbaar voordeel voor je immuunsysteem.
Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt inderdaad naarmate je ouder wordt, maar hoe snel dat gaat verschilt sterk per persoon. Leefstijlfactoren spelen daarin een rol, al is nog weinig bewezen voor mensen specifiek.
Verzwakt te weinig slaap je afweer?
Ja, te weinig slaap verzwakt je afweer aantoonbaar en verhoogt het risico op infecties en chronische ontstekingsaandoeningen. Zeven tot negen uur slaap is de meest genoemde richtlijn, en vaccinaties werken ook beter als je uitgerust bent.
Helpt genoeg eiwit eten mijn afweer op latere leeftijd?
Genoeg eiwit eten helpt je afweer op latere leeftijd. Mik op minimaal 1,0–1,2 gram per kilo lichaamsgewicht per dag, verspreid over je maaltijden, en haal dat liever uit gewone voeding dan uit supplementen.
Helpt melatonine je afweer op latere leeftijd?
Melatonine heeft in dier- en labonderzoek duidelijke effecten op het immuunsysteem, maar of supplementen ook de afweer van oudere mensen echt verbeteren, is niet aangetoond. Voor betere slaap is het al langer in gebruik, wat indirect gunstig kan zijn voor de afweer.