Wat doet alcohol met je afweer?

Zwaar of langdurig drinken onderdrukt tegelijkertijd meerdere onderdelen van je afweer. Zowel de snelle, brede eerstelijnsreactie (het aangeboren immuunsysteem) als de gerichter werkende afweer die specifieke ziekteverwekkers onthoudt (het adaptieve systeem) worden aangetast. Het resultaat is een aanzienlijk hoger risico op ernstige infecties, waaronder tuberculose, longontsteking en hepatitis. Dit verband is goed gedocumenteerd in meerdere onderzoeken.

Een belangrijk onderdeel van die schade loopt via de darm. Alcohol verstoort de bacteriële balans in de darm, beschadigt de darmwand en vermindert de aanmaak van beschermende stoffen die bacteriën op afstand houden. Daardoor kunnen bacteriën en bacteriële afvalproducten makkelijker door de darmwand heen lekken naar de bloedbaan. Dit activeert het immuunsysteem op een schadelijke manier en verergert de leverziekte. Daarnaast daalt bij mensen met alcoholgerelateerde leverziekte de hoeveelheid van een specifiek afweereiwit op levermacrofagen (de 'bewakingscellen' van de lever). Hierdoor ruimt de lever bacteriën die vanuit de darm binnenkomen minder efficiënt op.

Chronisch zwaar drinken brengt ook in de lever het evenwicht tussen ontstekingsbevorderende en ontstekingsremmende immuunfuncties uit balans. Die aanhoudende ontstekingstoestand leidt tot littekenweefsels in de lever (fibrose) en uiteindelijk ernstige leverziekte. Dit mechanisme is stevig onderbouwd.

Matig drinken geeft een ander, genuanceerder beeld. Observationele studies zien bij matige drinkers soms minder ontstekingsactiviteit en een iets betere reactie op vaccinaties dan bij mensen die helemaal niet of juist veel drinken. Dit geldt met name bij polyfenolrijke dranken zoals wijn en bier. Maar dit zijn waarnemingsstudies, geen experimenten; hoe dit precies werkt is onduidelijk, en drinkpatroon, geslacht en drankkeuze spelen allemaal een rol. Je kunt hier geen aanbeveling op baseren.

Tot slot: drinken tijdens de zwangerschap kan het zich nog ontwikkelende afweersysteem van de baby verstoren. Zowel dier- als mensonderzoek laat verhoogde infectiegevoeligheid bij pasgeborenen zien, mogelijk met langdurige gevolgen. Bovendien vergroot alcohol het risico op vroeggeboorte, wat op zichzelf al een risicofactor is voor afweerproblemen.