Wat is een gezond cholesterol en wanneer moet ik me zorgen maken?
Een normale LDL-waarde geeft geen volledig beeld van je hart- en vaatrisico. Vraag je arts ook naar je resterend cholesterol, zeker als hart- en vaatziekten of Alzheimer in je familie voorkomen.
Cholesterol heb je nodig voor celmembranen, hormonen en zenuwweefsel. De meeste aandacht gaat naar LDL ('slecht') en HDL ('goed'), maar er is een derde fractie die vaak wordt overgeslagen: resterend cholesterol. Dat bereken je als totaal cholesterol minus LDL minus HDL. Uit onderzoek bij mensen blijkt dat dit een zelfstandige risicofactor is voor aderverkalking, ook als je LDL normaal is.
Concreet: mensen met een normaal LDL maar een verhoogd resterend cholesterol hadden bijna twee keer zo vaak een te dikke halsslagaderwand, een vroeg teken van aderverkalking1. Een normaal LDL-getal op je bloeduitslag vertelt dus niet het hele verhaal.
Naast de hoeveelheid cholesterol telt ook hoe je lichaam het vervoert. De genetische variant APOE4, die het risico op Alzheimer verhoogt, ruimt cholesterol minder goed op uit hersencellen. In celstudies leidt dit tot ophoping van cholesterol en hogere niveaus van eiwitten die bij Alzheimer betrokken zijn2. Dit is celonderzoek, geen bewijs bij mensen. Heb je een familiegeschiedenis van Alzheimer of draag je APOE4, dan is dat een extra reden om dit met je arts te bespreken.
In muisstudies naar ALS leidde een teveel aan cholesterol in het zenuwstelsel tot slechte bescherming van zenuwvezels. Behandeling met een cholesterolbindend middel verlengde de levensduur bij vrouwelijke maar niet mannelijke muizen3. Ook bleken immuuncellen die kankercellen moeten opruimen een cholesteroltekort te hebben, terwijl tumorcellen zelf juist cholesterolrijk zijn4. Beide bevindingen zijn nog niet vertaald naar behandelingen bij mensen.
Over een verband tussen cholesterol en angst of somberheid is het bewijs flinterdun. In een studie van 85 patiënten met paniekaanvallen, angststoornis of depressie werden geen betekenisvolle verschillen in totaal cholesterol gevonden5. Daar hoef je je dus geen zorgen over te maken.
Alle claims zijn gebaseerd op de meegegeven PMID's. De meeste studies zijn observationeel of experimenteel (cel- en muisonderzoek). Er is geen gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek in deze set. De studie over halsslagaderplaques telt maar 63 patiënten. Oorzakelijke verbanden kun je op basis van dit materiaal niet vaststellen.
Wat is een gezond HDL (goed cholesterol) en kan ik het verhogen?
HDL verhogen via leefstijl kan, maar je genen bepalen de grens. Triglyceriden verlagen via minder suiker en alcohol, meer beweging en gewichtsreductie heeft het meeste effect.
Moet je je zorgen maken om licht verhoogd cholesterol?
Een licht verhoogd cholesterol is niet automatisch onschuldig: het totale plaatje, inclusief triglyceriden en lipoproteine(a), bepaalt je risico. Laat die waarden meten en bespreek ze met je arts als hart- en vaatziekten in je familie voorkomen.
Zijn eieren slecht voor je cholesterol?
Eieren zijn niet automatisch slecht voor je cholesterol; de rest van je dieet, vooral de hoeveelheid verzadigd vet, telt zwaarder. Heb je een hoog LDL, diabetes of hart- en vaatziekten in de familie, bespreek je eierconsumptie dan met je arts.
Wat is een gezonde tailleomvang en waarom telt dat?
Een bredere taille hangt samen met een hoger risico op vroegtijdig overlijden, diabetes en hart- en vaatziekten, onafhankelijk van je gewicht. Heb je ook andere risicofactoren, dan is het verstandig dit met je arts te bespreken.
Wat doet een hoog cholesterol met je hersenen als je ouder wordt?
Een hoog cholesterol op middelbare leeftijd verhoogt waarschijnlijk het risico op dementie, maar op hoge leeftijd is het verband minder duidelijk en zijn cholesterolverlagers niet bewezen effectief voor de hersenen. Stabiel cholesterol lijkt verstandiger dan sterk wisselende waarden; bespreek je risicoprofiel met je arts als je je zorgen maakt.
Kan je darmflora invloed hebben op je cholesterol?
Je darmflora beïnvloedt je cholesterol via galzuuromzetting en het fermenteren van vezels. Meer vezels eten is de meest concrete en veilige stap; supplementen als berberine zijn nog onvoldoende onderbouwd voor dagelijks gebruik.