Wat doet een hoog cholesterol met je hersenen als je ouder wordt?

Een hoog cholesterol op middelbare leeftijd hangt samen met een hoger risico op dementie en cognitieve achteruitgang op latere leeftijd. Dit verband is gevonden in meerdere observatiestudies, maar het gaat om een associatie, geen bewezen oorzaak-gevolgrelatie. Hoog cholesterol valt in dezelfde risicogroep als hoge bloeddruk en diabetes als het gaat om vasculaire schade aan de hersenen.

Opmerkelijk: bij mensen die pas op hoge leeftijd worden gemeten, verdwijnt dat verband, of keert het zelfs om. Bij ouderen van 65 jaar en ouder gaat een hogere cholesterolwaarde soms juist samen met betere cognitie. Dit lijkt tegenstrijdig, maar heeft mogelijk te maken met selectie: wie tot op hoge leeftijd overleeft met hoog cholesterol zonder schade, is een andere groep dan wie dat niet haalt.

Wat wél duidelijk risico geeft bij ouderen, zijn grote schommelingen in cholesterol van jaar tot jaar. Ouderen met de sterkste wisselingen in totaalcholesterol hadden 60% meer kans op dementie dan ouderen met stabiele waarden; voor LDL (het 'slechte' cholesterol) was dat 48% meer kans. Hoge variabiliteit hing ook samen met snellere achteruitgang in geheugen en verwerkingssnelheid. Voor schommelingen in HDL en triglyceriden werd geen vergelijkbaar verband gevonden.

Dan de logische vraag: helpen cholesterolverlagers (statines) dan voor de hersenen? In observatiestudies ziet het er veelbelovend uit, maar in gecontroleerde experimenten waarbij mensen willekeurig statines of een placebo kregen, was er geen aantoonbaar voordeel voor de cognitie. Statines beschermen de hersenen op hoge leeftijd dus niet aantoonbaar.

Cholesterol is overigens niet puur een vijand van de hersenen. Het is een bouwstof voor de verbindingen tussen hersencellen, en te lage waarden kunnen ook schadelijk zijn. Tegelijk draagt cholesterol in celmembranen bij aan de aanmaak van amyloid-bèta, de klontjes die bij de ziekte van Alzheimer horen. De balans is dus complex, en er zijn nog geen harde adviezen voor een specifiek cholesteroldoel puur voor hersengezondheid.