Wat is een cytokine storm?

Cytokines zijn kleine eiwitten die immuuncellen gebruiken om met elkaar te communiceren. Normaal gesproken zorgen ze voor een gecoördineerde reactie op een infectie of beschadiging. Bij een cytokine storm gaat dit signaleringssysteem volledig op hol: de concentraties cytokines in het bloed stijgen extreem, waarna het immuunsysteem zichzelf niet meer kan afremmen.

Wat de situatie gevaarlijk maakt, is een zichzelf versterkende keten. Verhoogde cytokineconcentraties zetten immuuncellen aan tot een bijzondere vorm van cel-dood waarbij nóg meer cytokines vrijkomen. Naburige cellen worden aangetast, die op hun beurt hetzelfde doen. Die cyclus kan escaleren totdat weefsel en organen beschadigen, soms met de dood tot gevolg.

Een cytokine storm kan door uiteenlopende oorzaken worden uitgelokt: infecties (zoals bij sepsis of ernstige bacteriële ziekten), auto-immuunziekten, erfelijke aandoeningen, maar ook medische behandelingen. Moderne kankertherapieën die T-cellen krachtig activeren, zoals CAR-T celtherapie, veroorzaken bij tot een derde van de patiënten een variant die 'cytokine release syndrome' heet. Soms treedt er naast dit syndroom ook een ernstigere hyperinflammatoire complicatie op, inclusief neurotoxiciteit.

Behandeling is tot nu toe verrassend lastig gebleken. Tientallen jaren onderzoek naar het blokkeren van cytokines bij sepsis hebben nog geen bewezen therapie opgeleverd. Bij therapie-gerelateerde vormen, zoals de complicaties van CAR-T behandeling, is de optimale aanpak ook nog niet vastgesteld. Onderzoek hiernaar loopt nog.