Wat doet eenzaamheid met je immuunsysteem?
Eenzaamheid verstoort je immuunsysteem op meerdere manieren tegelijk: meer ontsteking, verminderde virusafweer en versnelde celveroudering. Merk je dat je je structureel alleen voelt, dan is het de moeite waard om actief te werken aan echte sociale verbinding, ook los van andere gezondheidsfactoren.
Eenzame mensen hebben gemiddeld hogere ontstekingswaarden in het bloed. Dat is in meerdere studies gevonden. Of eenzaamheid die ontsteking veroorzaakt of andersom, is nog niet definitief vastgesteld, maar het verband is consistent genoeg om serieus te nemen.
Naast ontsteking verzwakt eenzaamheid ook het vermogen van het immuunsysteem om sluimerende virussen in bedwang te houden. Mensen die zich eenzamer voelen, vertonen vaker een heroplaaien van herpesvirussen zoals cytomegalovirus (CMV) en het Epstein-Barrvirus (EBV). Dat zijn virussen die bij de meeste mensen latent aanwezig zijn, maar normaal gesproken door het immuunsysteem worden onderdrukt. Een deel van dit effect loopt via het zenuwstelsel: eenzame mensen reageren heftiger op stress, wat de aanmaak van stresshormonen verhoogt en het immuunsysteem verder onderdrukt.
Er is ook een effect op de activiteit van genen in immuuncellen. Bij eenzame mensen zijn genen die ontsteking aansturen actiever, terwijl genen die antivirale bescherming regelen juist minder actief zijn. Opvallend is dat goede sociale relaties, gekenmerkt door warmte en vertrouwen, dit patroon extra gunstig beïnvloeden bovenop het simpele wegvallen van eenzaamheid. Eenzaamheid en een actief sociaal leven zijn dus twee afzonderlijke dimensies, niet elkaars spiegelbeeld.
Eenzame mensen met een slecht functionerend herstelsysteem in het zenuwstelsel (het deel dat rust en herstel regelt) hebben daarnaast kortere telomeren. Telomeren zijn de beschermende uiteindjes van chromosomen; kortere telomeren duiden op verder gevorderde celveroudering. Dit verband werd niet gevonden bij eenzame mensen bij wie dat herstelsysteem wél goed werkte, wat suggereert dat het zenuwstelsel een beschermende rol kan spelen.
Tot slot zijn er aanwijzingen dat eenzaamheid de reactie op vaccins en virussen verzwakt, en dat het via verhoogde ontsteking ook het hart en de bloedvaten extra belast, mede doordat eenzame mensen vaker ongezonder gedrag vertonen. Die laatste bevindingen zijn gebaseerd op minder uitgebreid onderzoek dan de bovenstaande punten.
Gebaseerd op meerdere associatieve studies en reviews; geen grote RCT's. Causale richting (eenzaamheid → immuunschade versus omgekeerd) is bij de meeste uitkomsten niet definitief vastgesteld. Genexpressie-bevindingen komen uit twee Koreaanse studies met relatief kleine steekproeven (n=53 en n=152) en zijn niet getoetst in westerse populaties.