Wat doet de overgang met je risico op hart- en vaatziekten?
De overgang verhoogt je risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar, vooral door ongunstige veranderingen in vet, cholesterol en bloeddruk. Heb je vroeg de overgang of overweeg je hormoontherapie, bespreek dan je persoonlijk risicoprofiel met je arts.
De overgang is meer dan een hormonale verandering: het is een periode waarin het risico op hart- en vaatziekten merkbaar toeneemt. Vet verschuift naar de buik, de gevoeligheid voor insuline neemt af en het cholesterolprofiel verslechtert. Dit zijn bekende risicofactoren, en ze verslechteren tijdens de overgang sneller dan normale veroudering alleen zou verklaren. Vrouwen krijgen gemiddeld iets later kransslagaderziekte dan mannen, maar de overgang haalt een deel van die tijdwinst in.
Hoe vroeger de overgang begint, hoe groter dit risico. Vrouwen die vóór hun 40e in de overgang komen, hebben een aantoonbaar hoger risico op kransslagaderziekte, hartfalen en beroerte dan vrouwen die later in de overgang gaan. Bij vrouwen bij wie beide eierstokken voor hun 40e operatief werden verwijderd, is dat risico nog flink groter. Opvliegers en slaapproblemen zijn trouwens niet alleen lastige klachten: vrouwen met zulke klachten hebben gemiddeld ook een ongunstiger risicoprofiel voor hun hart.
Hormoontherapie is een veelgebruikte optie, maar de veiligheid hangt sterk af van het type en het moment van starten. Orale combinatietherapie met oestrogeen en progestageen verhoogt het risico op bloedklonters en ischemische hartziekte. Tibolon, een synthetisch middel dat soms wordt voorgeschreven bij overgangsklachten, laat in groot Zweeds registeronderzoek een duidelijk verhoogd risico zien op hartinfarct en herseninfarct. Dit zijn serieuze signalen die je met je arts moet bespreken voor je aan hormoontherapie begint.
Er zijn ook voorzichtige aanwijzingen dat hormoontherapie met oestradiol en progesteron, gestart kort na het begin van de menopauze, mogelijk beschermend werkt voor het hart. Dit is de zogenoemde 'timing-hypothese': de bescherming lijkt alleen op te gaan als je er vroeg bij bent, niet als je jaren na de menopauze begint. Het bewijs hiervoor is nog beperkt, maar het legt wel het tijdstip van starten uit als een beslissende factor.
Voor leefstijl geldt dat het DASH-dieet en het mediterraan dieet het cholesterol gunstig beïnvloeden en bloedvaten beter laten functioneren. Gegevens specifiek voor vrouwen in de overgang zijn nog schaars, maar er zijn geen aanwijzingen dat deze diëten voor deze groep minder geschikt zouden zijn.
De claims zijn gebaseerd op longitudinale studies, een groot Zweeds registeronderzoek en reviewartikelen. De associatie tussen overgang en hart- en vaatrisico is consistent en goed onderbouwd. De hormoontherapie-bevindingen (zowel risico als mogelijke bescherming) zijn gebaseerd op observationele studies en registerdata, geen gerandomiseerde trials met harde eindpunten als primair doel. De dieetaanbevelingen zijn gebaseerd op beperkte gegevens specifiek voor menopauzale vrouwen.