Wat zegt je ApoB-waarde over je risico op hart- en vaatziekten?

ApoB is een eiwit dat zit op elk atherogeen (aderverkalking-bevorderend) lipoproteïnendeeltje in het bloed, zoals LDL, VLDL en IDL. Elk van die deeltjes draagt precies één ApoB-molecuul. Je ApoB-waarde is daarmee feitelijk een directe telling van het aantal schadelijke deeltjes dat door je bloedvaten circuleert. In een systematische review van 15 studies met 593.354 deelnemers presteerde ApoB in alle negen directe vergelijkingen beter dan LDL-cholesterol als voorspeller van hart- en vaatziekten (ASCVD).

Het verschil met LDL-cholesterol wordt tastbaar in de UK Biobank, een studie met 293.876 deelnemers die elf jaar werden gevolgd. Bij mensen met een hoge ApoB-waarde trof een ASCVD-gebeurtenis 7,3 procent op tien jaar, bij mensen met een lage ApoB-waarde was dat 4,0 procent, ook als hun LDL-cholesterol gelijk was. Dit laat zien dat twee mensen met dezelfde LDL-waarde toch sterk kunnen verschillen in risico, afhankelijk van hoeveel atherogene deeltjes ze werkelijk hebben. ApoB bleef significant voorspellend voor nieuwe hart- en vaatgebeurtenissen nadat statistisch rekening was gehouden met LDL-cholesterol, non-HDL-cholesterol én triglyceriden. Zodra ApoB in het model zat, verloren LDL-cholesterol, non-HDL-cholesterol en triglyceriden hun eigen voorspellende kracht.

Het gaat om de totale hoeveelheid ApoB-deeltjes, niet om hun type of grootte. In een prospectieve studie van 207.368 UK Biobank-deelnemers was één standaarddeviatie meer ApoB-deeltjes gekoppeld aan 33 procent hoger risico op coronaire hartziekten (HR 1,33, 95%-betrouwbaarheidsinterval 1,30-1,36). Het splitsen van die deeltjes naar subklassen of grootte voegde geen extra voorspellende waarde toe. Wat telt, is het totale aantal.

Er is ook een concept dat 'excess ApoB' heet: het deel van je ApoB-waarde dat niet verklaard wordt door je LDL-cholesterol alleen. Dat overschot weerspiegelt voornamelijk triglyceriderijke deeltjes zoals VLDL-restjes. In een studie van 95.108 mensen zonder statinegebruik, gevolgd over gemiddeld 9,6 jaar, hadden vrouwen met de hoogste excess ApoB een 75 procent hoger risico op ASCVD (HR 1,75, 95%-BI 1,08-2,83) ten opzichte van de laagste groep; bij mannen was dit 52 procent hoger (HR 1,52, 95%-BI 1,13-2,05). Dit verband was dosisafhankelijk en ongeacht het LDL-niveau aanwezig.

ApoB vertelt echter niet het complete verhaal. Ten eerste voorspelt verhoogd remnant cholesterol, een maatstaf voor triglyceriderijke lipoproteïnen, ASCVD ook bovenop ApoB. In een gepoolde analyse van 17.532 personen was log remnant cholesterol geassocieerd met een hazard ratio van 1,65 (95%-BI 1,45-1,89), ook na correctie voor zowel LDL-cholesterol als ApoB. Ten tweede verhoogt lipoproteine(a), afgekort Lp(a), het risico op coronaire hartziekten onafhankelijk van het totale ApoB-deeltjesaantal (HR per standaarddeviatie 1,18, 95%-BI 1,16-1,20). Toevoeging van Lp(a) aan een risicomodel dat al ApoB bevatte, verbeterde de voorspellende nauwkeurigheid meetbaar. Voor een volledig beeld van je lipidenrisico is het zinvol om naast ApoB ook Lp(a) te laten meten.

Ondanks de sterke wetenschappelijke onderbouwing is ApoB nog niet breed ingevoerd in de dagelijkse klinische praktijk. Een praktische drempel is het ontbreken van duidelijke, consistente behandeldoelen voor ApoB in richtlijnen, terwijl voor LDL-cholesterol al decennialang concrete streefwaarden bestaan. De Europese verenigingen voor cardiologie en atherosclerose (ESC/EAS) erkenden de meerwaarde van ApoB al in 2019, maar dat heeft nog niet geleid tot universele implementatie. Als je arts je ApoB niet standaard meet, is het redelijk om dat gesprek te initiëren, zeker als je een intermediair of verhoogd cardiovasculair risico hebt.