Wat zegt je ApoB-waarde over je risico op hart- en vaatziekten?
Een hogere ApoB-waarde hangt sterk en consistent samen met meer risico op hart- en vaatziekten, en voorspelt dat risico beter dan LDL-cholesterol. Meet naast ApoB ook Lp(a) voor een volledig beeld van je lipidenrisico.
ApoB is een eiwit dat op elk aderverkalking-bevorderend vetdeeltje zit, waaronder LDL, VLDL en IDL. Elk deeltje draagt precies één ApoB-molecuul. Je ApoB-waarde is dus een directe telling van het aantal schadelijke deeltjes. Een systematische review van 15 studies met 593.354 deelnemers laat zien dat ApoB in alle negen directe vergelijkingen beter scoorde als risicovoorspeller dan LDL-cholesterol.
Dat verschil wordt concreet in de UK Biobank-studie met 293.876 deelnemers, gevolgd over elf jaar. Bij hoge ApoB kreeg 7,3% binnen tien jaar een hart- of vaatgebeurtenis; bij lage ApoB was dat 4,0%, ook bij een gelijke LDL-waarde. Zodra ApoB in het risicomodel zat, verloren LDL-cholesterol, non-HDL-cholesterol en triglyceriden hun eigen voorspellende kracht.
Het gaat om het totáál aantal schadelijke deeltjes, niet om hun type of grootte. In een prospectieve studie van 207.368 UK Biobank-deelnemers gaf één standaarddeviatie extra ApoB 33% meer risico op coronaire hartziekten. Deeltjes verder opsplitsen naar subklasse of grootte leverde geen extra voorspellende waarde op.
Er bestaat ook 'excess ApoB': het deel van je ApoB dat niet door LDL-cholesterol alleen wordt verklaard. Dat overschot weerspiegelt vooral triglyceriderijke restdeeltjes. In een studie van 95.108 mensen zonder statines, gevolgd over gemiddeld 9,6 jaar, hadden vrouwen met de hoogste excess ApoB 75% meer risico op hart- en vaatziekten; bij mannen was dat 52%. Dit verband was aanwezig ongeacht het LDL-niveau.
ApoB vertelt niet het volledige verhaal. Remnant cholesterol, een maat voor triglyceriderijke vetdeeltjes, voorspelt risico bovenop ApoB in een gepoolde analyse van 17.532 personen. Ook Lp(a) (een specifiek type vetdeeltje) verhoogt het risico op coronaire hartziekten onafhankelijk van ApoB; Lp(a) toevoegen aan een model met ApoB verbeterde de voorspelling meetbaar. Voor een volledig beeld is het slim om beide te laten meten. ApoB is nog niet overal standaard, maar de Europese hart- en vaatrichtlijnen erkenden de meerwaarde al in 2019. Heb je een verhoogd of intermediair risico? Dan is het een goed idee om dat gesprek met je arts aan te gaan.
Alle bevindingen komen uit associatiestudies, waaronder grote prospectieve cohortanalyses van de UK Biobank en systematische reviews. Oorzaak en gevolg zijn daarmee niet bewezen; de verbanden zijn wel zeer consistent en groot. Gerandomiseerde trials die ApoB als primair stuurpunt gebruiken ontbreken nog grotendeels.