Zegt je hartslag in rust iets over hoe snel je veroudert?
Een structureel hoge hartslag in rust, zeker boven de 80 à 90 slagen per minuut, gaat samen met een duidelijk hogere kans op vroegtijdig overlijden. Bewegen om je rusthartslag te verlagen is zinvol, maar een erg lage hartslag op hogere leeftijd is niet altijd een goed teken: bespreek dat bij twijfel even met je arts.
Een hogere hartslag in rust hangt duidelijk samen met een kortere levensduur. Bij een hartslag boven 90 slagen per minuut is het risico op overlijden ruwweg 56% hoger dan bij een hartslag van 61 tot 70 slagen per minuut. Het risico op overlijden door hart- en vaatziekten is bij die hoge hartslag zelfs meer dan twee keer zo groot. Dit verband is robuust gevonden in meerdere observationele studies, ook bij mensen van 70 tot 90 jaar. Elke 10 slagen per minuut extra komt neer op een 13 tot 35% hoger sterfterisico, afhankelijk van je leeftijd.
Of dat causaal is, dus of een hoge hartslag de veroudering echt versnelt, is minder zeker. Genetisch onderzoek (zogenoemde Mendeliaanse randomisatiestudies) suggereert dat er een oorzakelijk verband is. Dieronderzoek laat ook zien dat het kunstmatig vertragen van de hartslag het leven verlengd, maar dat is nog geen bewijs bij mensen. De hypothese dat een hoge hartslag via meer oxidatieve stress en ontsteking de biologische klok versnelt, bestaat wel, maar is tot nu toe niet overtuigend aangetoond bij mensen.
Tegelijk zijn er twee belangrijke nuances. Ten eerste: hoe ouder je wordt, hoe meer de betekenis van je rusthartslag verandert. Bij mensen boven de 95 jaar bleek de hoogte van de rusthartslag geen voorspeller meer van overleving. En een dalende hartslag op hoge leeftijd klinkt gunstig, maar kan ook duiden op een verouderde sinusknoop, de natuurlijke pacemaker van het hart, die minder goed functioneert. Dat is juist een risicofactor. Ten tweede: slechts ongeveer 23% van de variatie in rusthartslag is erfelijk bepaald. De rest heeft te maken met leefstijl, conditie en gezondheidstoestand. Dat betekent dat je er via bewegen wel degelijk iets aan kunt doen.
Een lage rusthartslag is dus geen bewijs op zichzelf dat je biologisch jonger bent. Het is eerder een signaal: een structureel hoge rusthartslag, zeker boven 80 of 90 slagen per minuut, geeft reden om je conditie en hart-vaatgezondheid serieus te nemen. Een rusthartslag die sterk daalt naar 50 slagen per minuut of lager op hogere leeftijd, zonder dat je een getrainde sporter bent, is ook iets om even met je arts over te hebben.
Claims gebaseerd op observationele studies, een grote twillingstudie (n=4282), de Jerusalem Longitudinal Cohort Study, en Mendeliaanse randomisatieanalyses. De causale interpretatie is ondersteund door genetisch onderzoek maar nog niet bevestigd in gerandomiseerde interventies bij mensen. Biologisch-mechanistische claims over veroudering berusten op dieronderzoek en hypothesen.