Wat doet cafeïne op lange termijn met je geheugen en concentratie?

Cafeïne maakt je kortstondig scherper. Bij vermoeidheid of verminderde alertheid verbetert het je aandacht, reactiesnelheid en besluitvorming bescheiden maar betrouwbaar. Dat effect is het sterkst als je niet op je best bent, bijvoorbeeld na slecht slapen of midden op een vermoeiende middag.

Voor je langetermijngeheugen maakt cafeïne vermoedelijk weinig tot niets uit. Een analyse met meer dan 415.000 deelnemers, waarbij genetische varianten werden gebruikt om toeval en leefstijleffecten te filteren, vond geen causaal effect van gewoonlijk koffiedrinken op het geheugen, redeneren of reactietijd. Dat is een sterk signaal dat cafeïne je geheugen structureel niet opbouwt.

Het werkgeheugen, het onderdeel van je geheugen waarmee je meerdere dingen tegelijk bijhoudt, reageert grillig op cafeïne. Bij eenvoudige taken is er een klein voordeel. Bij taken die je werkgeheugen echt zwaar belasten, kan cafeïne de prestatie juist hinderen. Een consistent positief effect op het werkgeheugen is er niet.

Dosering telt. Bij lage tot matige hoeveelheden is cafeïne goed te verdragen en heeft het zelfs een licht stemmingsverbeterend effect. Bij hogere doses nemen angst en nervositeit toe, wat de concentratie juist ondermijnt. Cafeïne laat op de dag gebruiken is een ander risico: het verstoort de slaap, en slaap is juist essentieel voor het vastzetten van wat je overdag hebt geleerd.

Bij langdurig dagelijks gebruik raakt het lichaam gewend aan cafeïne. De alertheid die je eerst voelde, vlakt dan af. Stop je plotseling, dan kan de concentratie tijdelijk inzakken door ontwenning. Of cafeïne cognitieve achteruitgang op oudere leeftijd tegengaat, is vooralsnog onduidelijk: studies spreken elkaar tegen en de beschikbare aanwijzingen zijn te zwak voor een conclusie.