Wat doet cafeïne met je cellen en hun herstelproces?

Cafeïne blokkeert twee eiwitten die als bewakers van je DNA fungeren. Die bewakers detecteren normaal gesproken schade aan het DNA en dwingen de cel te stoppen zodat er tijd is voor herstel. Cafeïne zet die stopknopjes uit, waardoor een cel met beschadigd DNA gewoon doordeelt. Dit is aangetoond in celstudies en is causaal: cafeïne doet dit rechtstreeks.

Daarnaast remt cafeïne ook de reparatie-enzymen zelf. Een enzym dat kapotte stukjes DNA aan elkaar knoopt wordt direct geremd. In bacteriestudies bleek cafeïne bovendien reparatie-eiwitten op de verkeerde plek aan het DNA vast te plakken, zodat ze hun eigenlijke taak niet meer konden uitvoeren. Dit bacteriebewijs zegt niet automatisch iets over menselijke cellen, maar de remming van het reparatie-enzym is ook in humane cellen waargenomen.

Of dit slecht is, hangt sterk af van de context. In kankertherapie wordt hetzelfde mechanisme soms juist gebruikt: door de stopknopjes van tumorcellen uit te schakelen, worden die cellen gevoeliger voor behandeling met DNA-beschadigende middelen. In gezonde cellen is het ongewenst, maar hoe groot het risico is bij normale koffieconsumptie is op basis van de beschikbare studies niet eenduidig te zeggen.

Koffie als drank heeft ook een andere kant. De plantenstoffen in koffie (niet cafeïne zelf) activeren een systeem in de cel dat genen voor zelfbescherming, ontgifting en herstel aanzet. Dit beschermende effect verdwijnt als je puur cafeïne neemt zonder die plantenstoffen. Verder lijkt cafeïne in de vroege zwangerschap een veiligheidssignaal: embryologisch onderzoek toonde snelle effecten op de hart- en vaatfunctie van embryo's, al zijn de exacte gevolgen voor mensen nog niet volledig onderzocht.