Waarom neemt de kans op kanker toe met de leeftijd?

Leeftijd is de grootste risicofactor voor kanker in de westerse wereld. Dat komt niet door één oorzaak, maar door een samenspel van processen die zich over tientallen jaren opbouwen.

Gedurende een heel leven worden cellen steeds opnieuw aangevallen door kankerverwekkende stoffen, straling en stofwisselingsfouten. Elke aanval kan een kleine fout in het DNA achterlaten. Jong is het lichaam goed in het opsporen en herstellen van zulke fouten. Met het ouder worden werkt dat herstelmechanisme minder goed, waardoor fouten zich opstapelen. Genoeg fouten in de juiste genen kunnen een cel kwaadaardig maken.

Verouderde cellen spelen een aparte, dubbelzinnige rol. Ze stoppen met delen, wat kankerpropagatie normaal gesproken remt. Maar ze verdwijnen niet; ze blijven in het weefsel zitten en verstoren de omgeving rondom gezonde cellen. Daarmee ondermijnen ze juist het systeem dat tumoren normaal onderdrukt.

Daar komt een sluimerende chronische ontsteking bij, ook wel 'inflammaging' genoemd. Naarmate mensen ouder worden, raakt het afweersysteem licht maar voortdurend geactiveerd. Die laaggradige ontsteking bevordert het ontstaan van kanker, maar ook van hart- en vaatziekten en diabetes. Tegelijk wordt het afweersysteem minder scherp in het opsporen van beginnende tumorcellen, zodat een kwaadaardige cel eerder onopgemerkt blijft.

Tot slot veranderen met de leeftijd ook de systemen waarmee cellen 'voelen' hoeveel voedingsstoffen er beschikbaar zijn, zoals de insuline- en groeifactorsignalering. Verstoring daarin versnelt het verouderingsproces en draagt bij aan leeftijdsgebonden ziekten waaronder kanker. Leefstijl versterkt al deze processen: roken, weinig beweging en overgewicht jagen de opeenstapeling van schade extra aan, zoals zichtbaar is bij de stijging van darmkanker in westerse landen.