Waarom neemt de kans op kanker toe met de leeftijd?

Veroudering is de grootste risicofactor voor kanker. Dat heeft geen enkele enkelvoudige oorzaak, maar komt door een samenspel van processen die zich over decennia opstapelen.

DNA raakt voortdurend beschadigd, door stofwisseling van binnenuit en door omgevingsinvloeden van buitenaf. Terwijl je jong bent, werken herstelmechanismen redelijk goed. Naarmate je ouder wordt, raken die minder efficiënt en hoopt de schade zich op. Cellen met teveel onherstelbare fouten stoppen met delen, maar ze verdwijnen niet altijd. Ze blijven achter in een soort sluimertoestand en scheiden stoffen uit die omliggende gezonde cellen kunnen aanzetten tot kwaadaardig gedrag.

Het immuunsysteem verliest met de leeftijd een deel van zijn scherpte. Het spoort afwijkende cellen minder goed op en ruimt ze minder betrouwbaar op. Tegelijk sluimert er een laaggradige ontsteking door het lichaam, die tumorgroei verder kan aanwakkeren. Hetzelfde geldt voor epigenetische veranderingen, veranderingen in hoe genen aan- of uitstaan zonder dat de DNA-volgorde zelf verandert, en voor verschuivingen in de samenstelling van de darmflora.

Interessant genoeg zijn niet alle verouderingsprocessen kankerbevorderend. Chromosoomuiteinden (telomeren) worden korter naarmate cellen zich vaker hebben gedeeld, en ook stamcellen raken na verloop van tijd uitgeput. Dat beperkt hoe vaak cellen nog kunnen delen en verlaagt zo juist de kans op ontaarding. Dit mechanisme kan verklaren waarom mensen boven de negentig soms een iets lagere kankerincidentie laten zien, al is dat bewijs beperkt en zijn de oorzaken niet volledig opgehelderd.

De relatie werkt ook de andere kant op: kanker zelf en de behandeling ervan kunnen het verouderingsproces versnellen. Dat is het duidelijkst gedocumenteerd bij mensen die als kind of jongvolwassene kanker kregen en overleefden.