Oestrogeen beschermt de hersenen tot op late leeftijd
Vrouwen die hormoontherapie gebruikten, hadden 39 procent minder kans op dementie. Onderzoekers vonden ook minder Alzheimer-kenmerken in hun hersenen na overlijden. Dat zijn opvallende cijfers voor een zo veelbesproken therapie.
Een grote Amerikaanse studie met meer dan 21.000 deelnemers onderzocht wat er in de hersenen van vrouwen gebeurt die op latere leeftijd alleen oestrogeen als hormoontherapie gebruikten. De onderzoekers keken zowel naar klinische diagnoses van dementie als naar hersenweefsel dat na overlijden werd onderzocht. Bij vrouwen die oestrogeen hadden gebruikt, waren er 35 procent minder tekenen van Alzheimer zichtbaar, zoals ophopingen van het amyloïde-eiwit en kluwens van het tau-eiwit. Biomarkermetingen in het bloed bevestigden ook minder amyloïdophoping bij gebruikers van hormoontherapie.
Het gaat hier om een associatiestudie: de onderzoekers konden niet aantonen dat het oestrogeen de oorzaak is van de bescherming. Vrouwen die hormoontherapie gebruiken, verschillen op andere manieren van vrouwen die dat niet doen, en die verschillen kunnen het resultaat beïnvloeden.
Timing en type therapie maken verschil
Eerder onderzoek liet wisselende resultaten zien, onder andere door het gebruik van combinatietherapie (oestrogeen én progestageen). Deze studie richtte zich specifiek op oestrogeen alleen, doorgaans voorgeschreven aan vrouwen die een baarmoederverwijdering hebben ondergaan. Dat maakt de vergelijking helderder, al blijven andere verstorende factoren mogelijk aanwezig.
De timing van de therapie speelt waarschijnlijk ook een rol. Er zijn aanwijzingen dat oestrogeen het meest beschermend is als het vroeg in de menopauze wordt gestart, het zogenoemde kritische venster. Of dat ook in deze studie het geval was, is uit de beschikbare samenvatting niet op te maken.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Hormoontherapie is al decennia onderwerp van debat, met name na de Women’s Health Initiative-studie uit 2002 die risico’s liet zien voor hart en borstkanker. De huidige consensus is genuanceerd: voor gezonde vrouwen rondom de menopauze kunnen de voordelen opwegen tegen de risico’s, afhankelijk van leeftijd, type therapie en individuele risicofactoren.
Deze studie voegt een nieuwe laag toe aan het debat, maar verandert de richtlijnen voorlopig niet. De auteurs suggereren dat oestrogeen een potentieel neuroprotectief middel is, maar benadrukken dat vervolgonderzoek nodig is voor definitieve conclusies. Voor een longevity-bril is het interessant dat de bevindingen wijzen op een biologisch raam voor hormonale bescherming van het brein.
Wil je zelf verder onderzoeken? Gebruik dan de volgende zoektermen in Google Scholar of PubMed:
- oestrogeen neuroprotectie Alzheimer
- hormoontherapie amyloïd tau hersenen
- kritisch venster menopauze dementie