Het bewijs dat de overgang slaap verstoort is sterk en consistent. Voor de behandeling scoort CGT-I het hoogst: meerdere richtlijnen noemen het als eerste keus. Hormoontherapie en verlengd-afgifte melatonine hebben een redelijke onderbouwing maar vereisen een individuele afweging met een arts. Voedingsinterventies zijn nog onvoldoende onderzocht om concrete aanbevelingen op te baseren.
Slaapproblemen horen bij de meest voorkomende en hinderlijke klachten van de overgang. Al vroeg in de perimenopauze kunnen veranderingen in slaap optreden, en bijna negen op de tien vrouwen klopt bij een zorgverlener aan vanwege overgangsklachten, waarbij slaap een veelgenoemde reden is. Het gaat dan om moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden.
Een grote boosdoener zijn opvliegers en nachtelijk zweten: die wekken vrouwen midden in de nacht en verbrokkelen de slaap. Toch verklaren die vasomotorische klachten niet alles. Ook hormonale veranderingen, psychologische factoren en bredere sociale omstandigheden dragen bij. Bovendien speelt gewoon ouder worden mee: objectief slaaponderzoek laat zien dat het soms lastig is te bepalen hoeveel van de slaapverslechtering puur aan de overgang ligt en hoeveel aan veroudering in het algemeen. Depressieve stemming en angst verergeren het plaatje verder: ze hangen samen met zowel slechtere slaap als heftigere opvliegers, en die drie beïnvloeden elkaar over en weer.
De behandeling met de sterkste onderbouwing is cognitieve gedragstherapie voor insomnie, afgekort CGT-I. Dit is een gestructureerde aanpak waarbij een therapeut helpt om slaapgewoonten en negatieve gedachten over slaap te veranderen. CGT-I is de eerstelijnsbehandeling voor insomnie bij vrouwen in de overgang, ongeacht of er ook opvliegers of stemmingsklachten zijn. Het verdient dus de voorkeur boven medicatie als eerste stap.
Hormoontherapie helpt bij slaapklachten, vooral wanneer opvliegers en nachtelijk zweten de slaap domineren: door die te dempen, verbetert ook de slaap. Hormoontherapie is echter niet voor iedere vrouw geschikt en de baten moeten worden afgewogen tegen risico's, zoals een licht verhoogd risico op bepaalde aandoeningen. Dit is een afweging om met een arts te maken. Een nieuwere optie zijn neurokinine B-antagonisten (waarvan fezolinetant het bekendste voorbeeld is): een nieuwe klasse medicijnen die recent positieve resultaten liet zien bij slaapproblemen rond de overgang, maar waarvoor langetermijngegevens nog ontbreken.
Voor vrouwen van 55 jaar en ouder met insomnie noemen richtlijnen verlengd-afgifte melatonine als eerste keus voor medicamenteuze behandeling. Dit middel heeft een goede verdraagbaarheid en verbetert zowel de slaap als het dagelijks functioneren. Bepaalde antidepressiva kunnen ook helpen bij slaapproblemen, maar zijn vooral relevant als er tegelijkertijd sprake is van depressie of angst, en het bewijs daarvoor is niet eenduidig. Tot slot is er interesse in voedingsinterventies zoals tryptofaanrijke voeding of zure kersensap: meer dan de helft van de onderzochte studies rapporteerde een verbetering van de subjectief beleefde slaapkwaliteit, maar de methodologische kwaliteit van dit onderzoek was doorgaans laag en de studies zijn onderling moeilijk te vergelijken. Stevige aanbevelingen voor specifieke voedingsmiddelen zijn nog niet te geven.
Gebaseerd op vier reviews/richtlijnen (PMID 39820156, 26653408, 30098758, 32880197), een RCT-context rond HT (PMID 31466381) en een systematische review naar voeding (PMID 37695299). De sterkste claims over CGT-I en de relatie overgang-slaap zijn afkomstig uit meerdere richtlijnen en reviews; het bewijs voor nieuwere middelen zoals fezolinetant en voor voedingsinterventies is beperkter.