Remmen eiwitten of eten je autofagie?

Eiwitten hebben een directe invloed op autofagie, het proces waarbij je cellen zichzelf opruimen en beschadigd materiaal afbreken. De sleutel zit in IGF-1, een groeihormoon. Wie minder eiwit eet, heeft gemiddeld lagere IGF-1-spiegels. Lagere IGF-1-spiegels zijn op hun beurt gelinkt aan een langere levensduur. Het gaat hier om een associatie bij mensen, geen bewezen oorzakelijk verband.

Niet alle eiwitten zijn gelijk. Veel rood vlees eten, en zeker bewerkt vlees, is in meerdere grote analyses gekoppeld aan een hogere totale sterfte. Het aminozuur methionine lijkt hierin een rol te spelen: in dier- en modelorganismestudies verlengde beperking van methionine de levensduur. Of dat ook opgaat voor mensen weten we nog niet. Calorische restrictie, inclusief periodiek vasten, is de enige aanpak die bij zoogdieren inclusief niet-menselijke primaten betrouwbaar de gezondheidsspan verlengt.

Autofagie is niet alleen maar goed. In ziektesituaties zoals kanker-gerelateerde spierafbraak kan overmatige autofagie bijdragen aan verlies van spiermassa. Dat is de keerzijde: een te sterke of aanhoudende activering van celreinigingsprocessen is niet altijd wenselijk.

Spermidine, een stofje dat van nature in voeding zit (tarwekiemen, gefermenteerde producten), activeert autofagie door een aanpassing aan eiwitten in de cel. In muisstudies verbeterde het geheugen en de werking van mitochondriën in de hersenen. In één grote prospectieve studie bij mensen hing meer spermidine in de voeding samen met minder cognitieve achteruitgang. Vliegenstudies tonen dat dit effect afhankelijk is van intacte autofagie-mechanismen. Let wel: meerdere auteurs van dat onderzoek hebben financieel belang in een bedrijf dat spermidine verkoopt, wat de interpretatie van die resultaten vraagt om voorzichtigheid. Effecten op gewicht en darmen zijn alleen bij obese muizen onderzocht en nog niet bij mensen bevestigd.