Remmen eiwitten je autofagie?

Ja, eiwitten kunnen autofagie remmen, maar het verhaal is genuanceerder dan een simpel ja of nee. Meerdere cel- en dieronderzoeken laten zien dat specifieke eiwitten autofagie actief tegenhouden, en dat het uitschakelen van die eiwitten autofagie juist weer op gang brengt.

Een goed gedocumenteerd voorbeeld is het eiwit ACSS2 in eierstokankercellen. Zolang dit eiwit actief is, wordt autofagie geblokkeerd. Wordt het uitgeschakeld, dan herstart de cel haar opruimmechanisme en groeit de tumor trager. Dit is aangetoond in cel- en muisstudies. Een vergelijkbaar patroon geldt voor het eiwit NRF2 in botkanker: dit eiwit houdt autofagie neer. Wordt NRF2 afgebroken, dan stijgen reactieve zuurstofverbindingen en start de cel alsnog het opruimproces op, wat kankercellen doodt.

Een derde voorbeeld, gepubliceerd in Nature, betreft het eiwit TRADD. Dit eiwit blokkeert een centraal autofagie-eiwit (becline-1) via een chemische aanpassing. Kleine moleculen die TRADD remmen, herstellen autofagie én verminderen tegelijkertijd geprogrammeerde celdood. Dat is relevant omdat het aantoont dat één eiwit twee sterfteprocessen tegelijk in balans houdt.

Niet alle eiwitten remmen autofagie. Het eiwit FOXM1 in maagkankercellen doet juist het omgekeerde: het houdt autofagie actief, zodat kankercellen chemotherapie beter overleven. En het eiwit p53, bekend als 'bewaker van het genoom', remt autofagie in longepitheel. Afbraak van p53 verhoogt autofagie en beschermt daar juist tegen longfibrose.

Belangrijk voorbehoud: alle beschreven mechanismen komen uit cel- en muisstudies. Geen van deze bevindingen is bevestigd in mensen. Of je autofagie kunt beïnvloeden door bewust eiwitspiegels aan te passen, is vooralsnog een vraagstuk voor kankeronderzoek en cel-biologie, niet iets wat je zelf kunt sturen via voeding of supplementen.