Zet sporten autofagie aan?

Ja, sporten zet autofagie aan, maar het directe bewijs bij mensen is nog dun. Autofagie is het proces waarbij cellen hun eigen beschadigde onderdelen opruimen en hergebruiken. Wat we weten, komt grotendeels uit celstudies en dieronderzoek¹.

Het gaat in twee golven. Tijdens het sporten worden sleuteleiwitten direct chemisch aangepast, waardoor autofagie meteen opstart. Daarna volgt een tweede golf: meerdere genen worden aangezet, waardoor de opruimcapaciteit langere tijd verhoogd blijft. Dit tweefasige patroon is biologisch goed onderbouwd¹.

Een belangrijke schakel is het eiwit TFEB, een soort hoofdschakelaar voor celafvalverwerking. Inspanning laat de cel calcium vrijgeven, dat een rem op TFEB wegneemt. TFEB gaat dan de celkern in en zet autofagiegenen aan. Dit is aangetoond in celstudies: blokkeer je dat calciumsignaal, dan stopt het effect ook tijdens inspanning².

Voor ouderen is dit extra relevant. In verouderende spieren raakt autofagie ontregeld, wat bijdraagt aan spierafname. Dieronderzoek wijst erop dat sporten dit kan tegengaan. Maar gecontroleerde studies bij mensen ontbreken nog³.

Er is één kanttekening: bij muizen veroorzaakte extreme overbelasting juist schade aan kraakbeencellen doordat de celafvalverwerking daar verstoord raakte, met ontstekingen als gevolg. Dit gold niet voor normale beweging en is nog niet bij mensen vastgesteld⁴. Een lopende studie onderzoekt of intensief sporten gecombineerd met vasten autofagie bij mensen meetbaar verhoogt, maar resultaten zijn er nog niet⁵.