Wat is autofagie en kan ik het zelf aanzetten?

Autofagie is het opruimproces van je eigen cellen. Beschadigde eiwitten en uitgeputte celonderdelen worden ingepakt in kleine zakjes, afgebroken en hergebruikt als bouwstoffen. Dit is geen marginaal noodproces: het is een continue kwaliteitscontrole die je cellen draaiende houdt.

De sterkste bekende manier om autofagie te stimuleren is voedselgebrek. Wanneer er weinig voedingsstoffen beschikbaar zijn, schakelt een energiesensor in de cel een startmolecuul aan dat autofagie in gang zet. Bij voldoende voeding doet een groeisignaal precies het tegenovergestelde: het blokkeert dat zelfde startmolecuul actief. Vasten of een langere periode zonder eten werkt dus biologisch gezien als een directe aanknop voor dit proces.

Lichaamsbeweging activeert ook een schakelaar in de celkern die opdracht geeft voor meer opruimcapaciteit. Dit is aangetoond in cel- en dieronderzoek, maar hoe sterk dit effect bij mensen uitpakt en bij welk type of duur van inspanning dat het meest geldt, is nog niet goed in kaart gebracht.

Er zijn stoffen die in onderzoek worden gelinkt aan autofagie, zoals resveratrol, quercetine en curcumine. Ze werken mogelijk via een enzym dat de cel in 'opruimmodus' zet. Maar vrijwel al het bewijs daarvoor komt uit celkweken en dieronderzoek, niet uit grote studies bij mensen. Je kunt nu niet met zekerheid zeggen dat een supplement deze effecten bij jou reproduceert.

Belangrijk: meer autofagie is niet altijd beter. Bij een hartaanval is autofagie in de zuurstofloze fase beschermend, maar in de herstelfase kan te veel van hetzelfde juist cellen doden. Het proces is strak gereguleerd en contextafhankelijk. Wie om medische redenen nadenkt over het beïnvloeden van autofagie, doet er goed aan dat met een arts te bespreken.