Kan stress je onvruchtbaar maken?

Bij onvruchtbare mannen liggen de cortisolspiegels (een stresshormoon) meetbaar hoger dan bij vruchtbare mannen. In een groep van 376 mannen hing elke stijging van 7 eenheden cortisol samen met 3% meer kans op onvruchtbaarheid. Ook was het testosteron bij onvruchtbare mannen lager. Dit is een momentopname-onderzoek, dus wat eerst komt, stress of onvruchtbaarheid, is niet bewezen.

Een andere biologische oorzaak van mannelijke onvruchtbaarheid is oxidatieve stress. Dat is een lichamelijk proces waarbij vrije radicalen cellen beschadigen en staat los van psychologische stress. Het beschadigt het zaadcelmembraan, vermindert de beweeglijkheid van zaadcellen en kan ook het zaadcel-DNA aantasten. Oxidatieve stress speelt een rol bij ongeveer de helft van alle onvruchtbare mannen, en is daarmee een van de best onderzochte mechanismen op dit terrein.

Bij vrouwen is het verband tussen psychologische stress en onvruchtbaarheid lastiger te ontwarren. Zeker is dat onvruchtbaarheid zelf veel stress, angst en somberheid veroorzaakt. Of die stress ook de vruchtbaarheid vermindert, is minder duidelijk. Er zijn wel aanwijzingen in die richting: vrouwen die deelnamen aan een cognitief-gedragstherapeutisch groepsprogramma om stress te verminderen, hadden daarna significant hogere zwangerschapskansen. Maar methodologische haken en ogen, zoals verwachtingen bij deelnemers aan het begin van een behandeling, maken harde conclusies lastig.

Stress raakt ook de relatie. Onvruchtbaarheidsgerelateerde stress hangt samen met emotionele vervreemding tussen partners. Sociale zorgen en relatiedruk samen verklaren 45% van die emotionele afstand, bij zowel mannen als vrouwen. Bij vrouwen met het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) verergert overgewicht de impact van onvruchtbaarheidsstress op het emotionele welzijn nog verder.