Kost een lang leven vruchtbaarheid?
Genetisch onderzoek laat bij mannen een kleine wisselwerking zien: meer testosteron hangt samen met iets meer nakomelingen én een iets kortere levensduur. Bij vrouwen is dit testosteron-effect niet gevonden, al neemt de vruchtbaarheid wel duidelijk af met de leeftijd.
Testosteron lijkt bij mannen een duidelijke afweging te vormen: een van nature hogere testosteronspiegel hangt samen met iets meer nakomelingen, maar ook met een iets kortere levensduur. Gemiddeld gaat het om zo'n driekwart jaar minder per stap omhoog in testosteronniveau. Hetzelfde hormoon dat vruchtbaarheid stimuleert, verhoogt ook de bloeddruk en slijt het lichaam eerder.
Bij vrouwen is dit patroon niet gevonden. Genetisch hoger testosteron bij vrouwen hing in hetzelfde onderzoek niet samen met een kortere of langere levensduur, noch met meer of minder kinderen. De afweging tussen vruchtbaarheid en overleving lijkt dus sekseverschillend te zijn, in elk geval voor testosteron.
Wat wel voor vrouwen geldt: de eierstokvoorraad slinkt sowieso met de leeftijd. Het hormoon dat die voorraad weerspiegelt, AMH (een maat voor hoeveel eicellen er nog zijn), piekt in de vroege twintiger jaren en daalt daarna gestaag tot de overgang. Oudere vrouwen die IVF ondergaan hebben vaker een miskraam en minder kans op een levend geboren kind. Dat suggereert dat ook de baarmoederwand bij het ouder worden aan kwaliteit inlevert, bovenop de bekende daling in eicelkwaliteit.
Of omgevingsfactoren dit versnellen is nog een open vraag. Kleine studies vonden hogere concentraties van bepaalde microplastics in de folliculaire vloeistof van vrouwen met een verminderde eierstokvoorraad. En hogere blootstelling aan fijnstof, met name de bestanddelen nitraat en organisch materiaal, hing samen met minder en slechtere eicellen bij IVF-behandelingen. Oorzaak en gevolg zijn bij mensen nog niet bewezen, maar het is een richting die verder onderzocht wordt.
Het antwoord rust op één genetische analyse bij mannen en vrouwen (sterke methodiek voor het aantonen van oorzakelijkheid), twee systematische samenvattingen van tientallen studies over leeftijd en eierstokfunctie bij IVF, en enkele kleinere observationele studies over microplastics en luchtvervuiling. De afweging tussen testosteron, vruchtbaarheid en levensduur bij mannen is het stevigst onderbouwd. Het bewijs over omgevingsfactoren zoals plastics en fijnstof is dun: de studies zijn klein, meten alleen samenhang en kunnen oorzaak en gevolg niet scheiden. De onderzoekers benoemen die beperking expliciet.
Hoe werkt een gepersonaliseerd melanoomvaccin?
Een gepersonaliseerd melanoomvaccin leest het DNA van jouw tumor uit, maakt een vaccin op maat en traint je afweersysteem om kankercellen te herkennen. Gecombineerd met bestaande immuuntherapie verlaagde het in een grote gerandomiseerde studie het risico op terugkeer of overlijden met 42%.