De darmflora herstelt zich na antibiotica deels vanzelf, maar bijna nooit volledig. Na een korte kuur verdwijnen sommige bacteriesoorten voor maanden of langer; na herhaalde kuren kan de samenstelling blijvend veranderen. Probiotica vertragen het herstel van de eigen flora aantoonbaar en zijn dus geen goed middel voor microbioomherstel, ook al kunnen ze diarree als bijwerking verminderen. Dit alles is vastgesteld in kleine humane studies, dus het geldt als overtuigende aanwijzing, niet als definitieve conclusie voor iedereen.
Antibiotica zijn een van de sterkst verstorende factoren voor de darmflora, naast leeftijd, geboortevijze en voeding. Een breedspetrumkuur gooit de samenstelling van de darmbacteriën flink overhoop. Dat is goed gedocumenteerd in meerdere studies. De vraag is niet of je er last van hebt, maar hoelang en hoe volledig je ervan herstelt.
Wat herstel betreft is het beeld gemengd. Na een korte kuur met drie breedspetrumantibiotica (meropenem, gentamicin, vancomycin, 4 dagen) herstelde de flora van gezonde jonge mannen zich grotendeels binnen ongeveer zes weken. Maar negen bacteriesoorten die vóór de kuur bij alle twaalf deelnemers aanwezig waren, werden ook na zes maanden niet meer teruggevonden. Er is dus een mild maar langdurig spoor dat de antibiotica nalaten, zelfs na een korte kuur.
Herhaalde of langere kuren zijn problematischer. Uit een klein onderzoek met ciprofloxacin (drie deelnemers, twee opeenvolgende kuren) bleek dat de diversiteit al binnen drie tot vier dagen sterk daalde. Na het stoppen begon de flora wel te herstellen, maar bij alle drie de deelnemers was de samenstelling na tien maanden nog steeds anders dan vóór de kuur. Dat suggereert dat de darmflora door herhaalde kuren in een andere stabiele toestand kan belanden. Dit is een kleine studie; de bevinding is indicatief, niet definitief.
Probiotica na een antibioticakuur lijken intuïtief een goed idee, maar het onderzoek wijst op het tegendeel voor het herstel van de eigen flora. In een Israëlische studie vertraagden probiotica met Lactobacillus-bacteriën het terugkeren van de inheemse darmbacteriën juist, zowel in darmweefsel als in ontlastingsmonsters. Het herstel bleef gedurende de hele onderzoeksperiode onvolledig in vergelijking met spontaan herstel. Wél suggereren enkele klinische studies dat probiotica antibiotica-gerelateerde diarree kunnen verminderen, maar het is niet aangetoond dat dit via herstel van het microbioom werkt.
De meest effectieve strategie voor snel herstel die in de studies naar voren komt, is autologe fecale microbioomtransplantatie: mensen kregen na de antibioticakuur hun eigen, eerder ingevroren ontlasting terug. Daarmee herstelde de darmflora zich in dagen, vrijwel volledig, aanzienlijk sneller en completer dan via spontaan herstel of via probiotica. Dit is vooralsnog een onderzoeksmethode en geen beschikbare behandeling, maar het laat zien dat de eigen flora in principe snel kan terugkeren als de goede uitgangsbacteriën beschikbaar zijn.
Claims zijn gebaseerd op: één RCT/gecontroleerde studie met 12 deelnemers (PMID 30349083), één observationele studie met 3 deelnemers (PMID 20847294), één gecontroleerde humane studie naar probiotica en aFMT (PMID 30193113), één review (PMID 32398103) en één klinische dataset over bijwerkingen (PMID 35045345). De deelnemersaantallen zijn klein; de bevindingen zijn indicatief maar niet definitief op populatieniveau.