Kan slechte slaap je hormonen permanent in de war schoppen?

Zelfs één nacht helemaal niet slapen verlaagde het testosteron bij jonge mannen met 24%, terwijl cortisol (het stresshormoon) met 21% steeg. Zes nachten van slechts vier uur slaap verhoogde het avondcortisol sterk, verlaagde het schildklierstimulerende hormoon en verslechterde de bloedsuikerregeling zo sterk dat de effecten vergelijkbaar waren met die van normaal verouderen. Dit zijn directe, aangetoonde veranderingen, geen theoretische risico's.

Diepe slaap is de fase waarin je lichaam groeihormoon aanmaakt en tegelijk het cortisolniveau terugdringt. Slaap je te weinig, dan valt dit herstellende patroon weg. Eén nacht slaaptekort was al genoeg om de spiereiwitaanmaak met 18% te verminderen. Op de lange termijn kan dit bijdragen aan spierverlies, zeker als slaapgebrek structureel is.

De vraag is of deze verstoringen 'permanent' zijn, en daar geeft het beschikbare onderzoek geen bevestiging voor. De gemeten effecten treden snel op, maar de studies laten ook zien dat slaaptiming en herstel een deel van de schade kunnen tegengaan. Kortom: de effecten zijn acuut en meetbaar, maar 'permanent' is een te sterke conclusie op basis van wat er nu onderzocht is.

Slaaptekort verstoort ook de hongerhormonen: leptine (dat verzadiging signaleert) daalt, ghreline (het hongerhormoon) stijgt. Daardoor krijg je meer trek, ongeacht of je daadwerkelijk meer energie nodig hebt. Dit is een waarschijnlijk mechanisme achter de link met overgewicht en type 2 diabetes, die zowel in labo-omstandigheden als in bevolkingsonderzoek terug te zien is.

Het type slaapprobleem maakt ook uit. Acute slaapdeprivatie verhoogt cortisol, terwijl een chronisch verstoord dag-nachtritme (zoals bij ploegendienst of jetlag) juist andere effecten heeft, zoals verhoogde ontstekingswaarden en soms een verlaagd cortisol. Het is dus niet één verhaal: verschillende vormen van slechte slaap slaan op verschillende hormonen in.