Kan iedereen rapamycine nemen?

Rapamycine is een krachtig medicijn dat het afweersysteem onderdrukt. Dit effect is zo sterk en zo goed gedocumenteerd dat het de basis vormt van het gebruik bij orgaantransplantaties: het lichaam mag het nieuwe orgaan niet afstoten. Maar diezelfde werking maakt dat de weerstand tegen infecties afneemt, en bij mensen met een actieve infectie wordt het middel in de klinische praktijk dan ook zoveel mogelijk vermeden.

Naast de invloed op het afweersysteem kan rapamycine de bloedsuikerhuishouding verstoren. Het middel kan tijdelijk verhoogde bloedsuikerwaarden, verminderde insulinegevoeligheid en glucosetolerantieverlies veroorzaken, een toestand die ook wel 'pseudo-diabetes' wordt genoemd. Dit zijn bekende bijwerkingen, geen zeldzame uitzonderingen.

Rapamycine en verwante stoffen zijn in specifieke medische situaties onderzocht en goedgekeurd. Het analoog temsirolimus heeft fase III-studies doorlopen voor niercelcarcinoom en wordt bij bepaalde kankersoorten ingezet. Bij harttransplantatiepatiënten met een voorgeschiedenis van kanker lijkt rapamycine als immunosuppressivum enige belofte te tonen, maar het bewijs daarvoor is beperkt en gebaseerd op kleine studies. Bij een specifieke, genetisch bepaalde vorm van epilepsie waarbij de mTOR-signaleringsroute is verstoord, kan een rapamycine-achtig middel worden overwogen als onderdeel van een gepersonaliseerde behandeling. Al deze toepassingen vinden plaats onder medische begeleiding, bij geselecteerde patiënten.

Rapamycine is dus nadrukkelijk geen middel voor de algemene bevolking. De combinatie van immunosuppressie, verhoogd infectierisico en verstoring van de bloedsuikerregulatie maakt dat het gebruik buiten een medische context met toezicht van een arts voor vrijwel iedereen onaanvaardbare risico's met zich meebrengt. Mensen die rapamycine overwegen vanwege veronderstelde anti-verouderingseffecten, doen dat op eigen risico en buiten het kader van bestaand klinisch bewijs.