Helpt rapamycine om langer gezond te leven?

Bij muizen is rapamycine het eerste geneesmiddel dat de maximale levensduur bij beide geslachten aantoonbaar verlengde. Dit effect is in meerdere onafhankelijke studies gereproduceerd, ook bij gist, wormen en vliegen. Een kanttekening is wel dat de langere levensduur bij muizen vermoedelijk grotendeels komt doordat rapamycine kanker onderdrukt, de voornaamste doodsoorzaak in de meest gebruikte muizenstammen. Of het middel het verouderingsproces zelf vertraagt, is daarmee minder zeker. Naast levensduur verbeterde rapamycine ook leeftijdsgerelateerde cognitieve achteruitgang bij muizen.

Hoe rapamycine dit doet, is deels ontrafeld. Het middel verhoogt de hoeveelheid spermidine in cellen. Dat is een lichaamseigen stof die vervolgens de celreiniging aanzet: cellen ruimen beschadigde onderdelen op. In diermodellen verdwijnen de anti-verouderingseffecten als je dit pad blokkeert.

Bij mensen is het verhaal een stuk voorzichtiger. Een systematische review van 19 studies vond gunstige effecten op het immuunsysteem, het hart-vaatstelsel en de huid. Voor spieren, het zenuwstelsel en het hormoonstelsel werd geen aantoonbaar effect gevonden. Effecten op nieren, longen, spijsvertering en voortplanting zijn bij mensen nog helemaal niet onderzocht. Grote, langlopende trials ontbreken nog.

De veiligheid vraagt aandacht. Bij mensen met al bestaande ouderdomsziekten werden meer infecties en ongunstige bloedvetwaarden gemeld. Een surveyonderzoek bij 333 mensen die rapamycine buiten officieel gebruik om slikten, leverde eerste aanwijzingen op dat het bij verder gezonde volwassenen relatief veilig kan zijn, maar dit zijn zelfgerapporteerde gegevens zonder controlegroep. Een kleine gerandomiseerde studie (36 deelnemers, 19 uitvallers) vond dat rapamycinecrème op de huid verouderingsmarkers verlaagde en de huid er beter uitliet zien; de resultaten zijn door de kleine omvang en hoge uitval beperkt betrouwbaar.