Kan rapamycine grijs haar omkeren of voorkomen?

Twee studies met menselijke cellen en muismodellen laten zien dat overactief mTORC1 in pigmentcellen (melanocyten) de melanineproductie remt via een keten van moleculaire stappen: verhoogde oxidatieve stress in het endoplasmatisch reticulum en de mitochondriën, en verminderde aanmaak van een eiwit (MITF) dat de productie van het pigmentenzym tyrosinase aanstuurt. Rapamycine remde dit mTORC1-signaal en herstelde de pigmentatie volledig in muizen met genetisch overactief mTORC1. Hetzelfde mechanisme werd ook waargenomen in menselijke melanocyten in kweek en in huidbiopten van patiënten met tubereuze sclerose (een zeldzame aandoening waarbij mTORC1 altijd 'aan' staat door een erfelijke mutatie).

In een apart laboratoriumexperiment met gekweekte menselijke haarfollikels stimuleerde rapamycine zowel de haargroei als de pigmentatie, zelfs in al grijze en witte follikels die nog enkele levende pigmentcellen bevatten. Het effect liep via een verhoogde aanmaak van alfa-MSH, een hormoon dat pigmentcellen activeert. Dit is vooralsnog het meest directe aanknopingspunt voor de vraag of rapamycine grijs haar kan aanpakken, maar het gaat om weefselkweek buiten het lichaam, niet om mensen die het middel innamen.

Niet alle laboratoriumresultaten wijzen dezelfde kant op. In een experiment met melanoomcellen die werden gestimuleerd met alfa-MSH had rapamycine geen enkel remmend of stimulerend effect op de melanineproductie, hoewel het wel autophagie (een celreinigingsproces) activeerde. Dit maakt duidelijk dat het effect van rapamycine op pigmentatie sterk afhangt van het celtype en de specifieke omstandigheden: er is geen eenvoudig, universeel werkingsmechanisme.

Als bredere context zijn bij 14 van 71 onderzochte patiënten met gestreepte witte huidpatronen (een zeldzaam pigmentatieprobleem) somatische mutaties in het MTOR-gen gevonden in huidcellen. Dit bevestigt dat overactief mTORC1 ook bij mensen buiten erfelijke ziekten de pigmentproductie kan verstoren, maar dit betreft een zeldzaam ziektebeeld dat niet hetzelfde is als gewoon grijs haar door veroudering.

Klinische trials bij mensen naar rapamycine en grijs haar bestaan niet. Alle beschikbare aanwijzingen komen uit weefselkweek en diermodellen, of uit studies bij patiënten met zeldzame aandoeningen waarbij mTORC1 genetisch verstoord is. Rapamycine is een krachtig immuunsuppressivum met serieuze bijwerkingen, en het is volstrekt onduidelijk of de effecten gezien in het lab zich zouden vertalen naar gewone verouderingsgerelateerde grijsheid bij gezonde mensen. Op dit moment is er geen basis om rapamycine als behandeling voor grijs haar te overwegen.