Kan rapamycine grijs haar omkeren of voorkomen?
Cel- en dieronderzoek laat zien dat rapamycine pigmentcellen kan activeren, maar er zijn geen studies bij gezonde mensen en het middel heeft serieuze bijwerkingen. Voor grijs haar is het nu geen realistische optie.
Alleen in muizen en celkweek is aangetoond dat rapamycine grijsheid kan aanpakken. Studies bij gezonde mensen bestaan niet.
Hoe zit dat dan? In pigmentcellen kan een signaaleiwit (mTORC1) soms te hard 'aan' staan. Dat verhoogt de oxidatieve stress in de cel en verlaagt de aanmaak van het pigmentenzym tyrosinase, waardoor de cel minder kleurstof maakt. Rapamycine zet mTORC1 op een lager pitje en herstelde pigmentatie volledig in muizen waarbij mTORC1 genetisch overactief was. Hetzelfde patroon zagen onderzoekers ook in menselijke pigmentcellen in kweek en in huidweefsel van patiënten met tubereuze sclerose, een zeldzame erfelijke aandoening waarbij mTORC1 altijd aanstaat.1,2
In een apart experiment met gekweekte menselijke haarfollikels stimuleerde rapamycine zowel haargroei als pigmentatie, zelfs in al grijze en witte follikels die nog een paar levende pigmentcellen bevatten. Het middel verhoogde de aanmaak van alfa-MSH, een hormoon dat pigmentcellen activeert. Dit is het meest directe aanknopingspunt voor de vraag of rapamycine gewone grijsheid kan tegengaan, maar het gaat om weefsel buiten het lichaam, niet om mensen die het innamen.3
Bovendien werkt het niet altijd. In een experiment met melanoomcellen had rapamycine géén enkel effect op de pigmentproductie. Het effect hangt dus sterk af van het celtype en de omstandigheden.4 Als extra context: bij 14 van 71 onderzochte patiënten met zeldzame witte huidpatronen zaten mutaties in het mTOR-gen in huidcellen. Dat bevestigt dat overactief mTORC1 ook buiten erfelijke ziekten pigmentproblemen kan veroorzaken bij mensen, maar dit ziektebeeld is heel anders dan gewone ouderdomsgrijsheid.5
Klinische proeven bij gezonde mensen zijn er niet. Rapamycine is ook een krachtig middel dat het immuunsysteem onderdrukt en serieuze bijwerkingen heeft. Het is volstrekt onbekend of wat er in het lab werkt zich vertaalt naar gewone grijsheid. Rapamycine als behandeling voor grijs haar is op dit moment geen realistische optie.