Drie tot vijf koppen koffie per dag is in observationeel onderzoek consistent geassocieerd met minder hart- en vaatziekten en lagere sterfte. Oorzakelijkheid is niet bewezen, ongefilterde koffie verhoogt het LDL-cholesterol, en zwangere vrouwen dienen de inname te beperken.
Matige koffieconsumptie, ruwweg 3 tot 4 koppen per dag, is in grote observationele studies consistent geassocieerd met een lager risico op hart- en vaatziekten. Concreet gaat het om circa 15% minder kans op het krijgen van hart- en vaatziekten en circa 19% minder kans op sterfte daardoor, vergeleken met helemaal geen koffie drinken1,2,3,4,5. Ook de algehele sterfte ligt bij matige koffiedrinkers ruwweg 17% lager. Zowel caffeïnehoudende als cafeïnevrije koffie laat dit gunstige verband zien.
Het gaat hier nadrukkelijk om associaties uit observationeel onderzoek, niet om bewezen oorzakelijkheid. Mensen die veel koffie drinken kunnen op andere punten ook gezonder leven. Mendelian-randomisatiestudies, een manier om oorzakelijkheid beter te onderzoeken, ondersteunen wel een causaal beschermend effect voor aandoeningen als suikerziekte en chronische nierziekte, maar zijn voor andere hart-vaatuitkomsten minder overtuigend2,3.
Voor bloeddruk is het beeld genuanceerd. Een kop koffie kan de bloeddruk kort licht verhogen, maar regelmatig koffiedrinken leidt niet aantoonbaar tot chronisch hoge bloeddruk, zelfs niet bij inname tot 600 mg cafeïne per dag4,5,6. Over hartritmestoornissen bestaat gemengd bewijs: het risico op de meeste ritmeproblemen lijkt niet verhoogd, maar koffie kan wel de frequentie van zogenoemde ventriculaire extrasystolen (onschuldige extra hartslagen) acuut doen toenemen. Het effect op boezemfibrilleren blijft onduidelijk4,5,6.
Er zijn ook duidelijke nadelen en risico's om rekening mee te houden. Ongefilterde koffie, zoals uit een cafetière of kooksel, verhoogt het LDL-cholesterol (het 'slechte' cholesterol), wat ongunstig is voor de hart-vaatgezondheid. Gefilterde koffie heeft dit effect niet of nauwelijks4. Overmatige consumptie kan angstgevoelens en slaapproblemen veroorzaken, en bij extreem hoge doses bestaat risico op vergiftiging7,3,6. Vrouwen lopen bij hoge consumptie ook een verhoogd risico op botbreuken1.
Een specifieke risicogroep zijn zwangere vrouwen. Hoge koffieconsumptie tijdens de zwangerschap hangt samen met 31% meer kans op een te laag geboortegewicht, tot 22% meer kans op vroeggeboorte en 46% meer kans op zwangerschapsverlies. Richtlijnen adviseren zwangere vrouwen de cafeïne-inname te beperken tot maximaal 200 mg per dag, wat overeenkomt met 1 tot 2 koppen1,3. Het meest gunstige verband voor de algehele gezondheid wordt gevonden bij 1 tot 5 koppen per dag; zowel geen koffie als extreem veel koffie lijkt minder gunstig te zijn.
De claims zijn gebaseerd op meerdere grote observationele studies en meta-analyses (PMID 29167102, 32706535, 40806142, 40626862, 38963648, 28756014, 26074744). Gerandomiseerde gecontroleerde trials op harde hart-vaateindpunten ontbreken grotendeels, wat de causale interpretatie beperkt.