Grote observationele studies en meta-analyses tonen consistent een circa 17% lager sterftekrisico bij 3-4 koppen koffie per dag vergeleken met geen koffie. Het bewijs is echter bijna uitsluitend observationeel; Mendeliaanse randomisatie ondersteunt causaliteit voor sterfte in het algemeen niet overtuigend. Uitzonderingen gelden voor zwangeren en mensen met een verhoogd fractuur- of longkankerrisico.
Grote observationele studies laten consistent zien dat mensen die dagelijks koffie drinken een lager risico hebben op vroegtijdig overlijden dan mensen die geen koffie drinken. Een 'umbrella review' van 201 meta-analyses1 vond een relatief risico van 0,83 bij 3-4 koppen per dag vergeleken met geen koffie: ruwweg 17% minder kans op overlijden. Een afzonderlijke meta-analyse van bijna 3,9 miljoen deelnemers2 bevestigt dit en laat zien dat het gunstigste punt ligt bij circa 3,5 koppen per dag. Meer drinken geeft daarboven geen extra voordeel.
Wat je aan de koffie toevoegt lijkt ertoe te doen. In een grote Amerikaanse cohortstudie van 46.222 volwassenen3 was het beschermende effect meetbaar bij zwarte koffie en koffie met weinig suiker en verzadigd vet. Koffie met veel room en suiker liet geen aantoonbaar voordeel zien. Met andere woorden: het gaat niet alleen om de koffie zelf, maar ook om wat er in gaat.
Voor mensen met type 2 diabetes is er specifiek gunstig nieuws: een Harvard-cohortstudie van ruim 15.000 diabetespatiënten met een gemiddelde follow-up van 18,5 jaar4 vond een 26% lagere kans op overlijden bij hoge versus lage koffieconsumptie. Ook mensen die na hun diabetesdiagnose meer koffie gingen drinken, hadden een lagere sterfte. Een brede review in het tijdschrift Geroscience5 bevestigt dat de cardiometabole voordelen en het sterftevoordeel het sterkst naar voren komen bij matige consumptie, via een U-vormig verband.
Het is cruciaal te begrijpen dat al dit onderzoek observationeel is. Gerandomiseerde gecontroleerde studies, de goudstandaard voor causaliteit, ontbreken grotendeels1,6,5. Mensen die veel koffie drinken, kunnen op andere manieren ook gezonder leven. Mendeliaanse randomisatie, een techniek die aanwijzingen voor oorzakelijkheid kan geven, ondersteunt een oorzakelijk verband alleen overtuigend voor type 2 diabetes en chronische nierziekte, niet voor sterfte in het algemeen5.
Er zijn ook risico's en uitzonderingen om in gedachten te houden. Koffieconsumptie is consistent geassocieerd met een verhoogd risico op longkanker, ook nadat onderzoekers corrigeerden voor roken7. Bij vrouwen is er bovendien een associatie met een hoger risico op botbreuken, iets wat relevant is voor vrouwen met al een verhoogd fractuurrisico1. Tijdens de zwangerschap is matiging of vermijding verstandig: hoge consumptie was geassocieerd met een 31% hogere kans op laag geboortegewicht en 46% hogere kans op zwangerschapsverlies1. Voor gezonde niet-zwangere volwassenen geldt dat tot 400 mg cafeïne per dag, ruwweg 1-4 koppen koffie, als veilig wordt beschouwd, al kunnen interacties met bepaalde medicijnen een rol spelen6.
Alle claims zijn gebaseerd op observationeel onderzoek (cohorts en meta-analyses). De grootste review omvat 201 meta-analyses en miljoenen deelnemers, wat de associaties robuust maakt. Oorzakelijkheid is echter niet aangetoond via gerandomiseerde trials; Mendeliaanse randomisatie ondersteunt causaliteit alleen voor type 2 diabetes en chronische nierziekte.