Is een full-body MRI-scan zinvol als preventie?
Voor gezonde mensen zonder verhoogd risico is de meerwaarde van een full-body MRI nog niet bewezen: veel gevonden afwijkingen zijn goedaardig en we weten niet of vroeg opsporen ook echt levens redt. Overweeg je het toch, bespreek de voor- en nadelen eerst met je arts.
Bij mensen zonder klachten detecteert een full-body MRI bij gemiddeld 1,6 op de 100 gescande mensen daadwerkelijk kanker. Dat klinkt weinig, maar dit zijn mensen zonder enig symptoom. Of die vroege opsporing ook leidt tot minder sterfte of een langer leven, is niet aangetoond: gegevens over langetermijnuitkomsten en kosteneffectiviteit ontbreken volledig.
De keerzijde is fors. Bijna iedereen die gescand wordt, krijgt minstens één afwijkende bevinding te horen. Drie op de tien gescande mensen worden doorverwezen voor verder onderzoek. Van alle gerapporteerde afwijkingen bleek 91% uiteindelijk goedaardig. Onnodige ongerustheid en extra onderzoeken zijn daarmee een reëel risico.
Er bestaat een classificatiesysteem dat radiologen helpt om bevindingen in te delen naar ernst. In de hoogste risicocategorieën is de kans op echte kanker 43 tot 75%; in de laagste categorie slechts 0,1%. Slechts 2,1% van de gescande mensen valt in die hogere risicocategorieën. Dit systeem kan helpen om onnodige doorverwijzingen te beperken, maar is nog niet breed gevalideerd.
Psychologische schade op de lange termijn valt mee, zo blijkt uit een kleine studie van 121 deelnemers. Er was een lichte toename van depressieve klachten na een jaar, maar die hing niet samen met hoeveel of hoe ernstige afwijkingen iemand had. Mensen met bepaalde persoonlijkheidskenmerken waren wel kwetsbaarder voor stress na zo'n scan.
Er is één groep waarvoor de balans duidelijk anders ligt: mensen met een zeldzame erfelijke aanleg die een extreem hoog kankerrisico geeft (het Li-Fraumeni syndroom). In die groep was regelmatige surveillance inclusief een full-body MRI gelinkt aan een vijfjaarsoverleving van 88,8%, tegenover 59,6% bij mensen die niet werden gevolgd. Dat is een heel andere situatie dan screening bij de doorsnee gezonde persoon. Heb je dit in de familie, bespreek dan met je arts of gerichte surveillance voor jou zinvol is.
Dit antwoord steunt op meerdere studies, waaronder een samenvatting van negen studies met ruim negenduizend deelnemers en diverse afzonderlijke onderzoeken. Het bewijs over detectieratio's is redelijk consistent, maar de meeste studies hebben een matig tot ernstig risico op vertekening en de gebruikte MRI-protocollen lopen sterk uiteen. Over de échte meerwaarde, zoals minder sterfte of betere overleving in de algemene bevolking, ontbreken gegevens volledig. De onderzoekers benadrukken zelf dat dit een grote lacune is. De bevindingen over psychologische gevolgen komen uit een kleine studie van 121 deelnemers en zijn daarmee voorlopig.
Welke kankerscreenings zijn zinvol vanaf welke leeftijd?
Darmkankerscreening vanaf 50 jaar en mammografie vanaf 40 jaar hebben de beste onderbouwing voor de gemiddelde persoon; longkankerscreening is alleen relevant als je een zware rookgeschiedenis hebt. Andere screenings zijn alleen zinvol bij specifieke risicofactoren of erfelijke aandoeningen.
Helpt darmkankerscreening echt (minder sterfte)?
Voor mensen van 45 tot 75 jaar met een gemiddeld risico is darmkankerscreening zinvol en breed aanbevolen. Het verlaagt de kans op darmkanker aantoonbaar, al is het bewijs voor sterftevermindering op de korte termijn minder stellig dan eerder gedacht.
Welke gezondheidschecks zijn echt zinvol en welke geldverspilling?
Baarmoederhalskankerscreening (21-65 jaar) en longkankerscreening (50-80 jaar, 20+ pakjaar) hebben de sterkste onderbouwing en zijn de moeite waard. PSA-screening is een persoonlijke afweging: het voordeel is klein en de bijwerkingen van overbehandeling zijn meetbaar.
Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Deelnemen aan het bevolkingsonderzoek kan een klein voordeel geven, maar de kans op onnodige behandeling of een fout-positieve uitslag is reëel. Vraag je af wat voor jou zwaarder weegt en bespreek het met je huisarts als je twijfelt.
Klopt het dat besnijdenis beschermt tegen peniskanker en HPV?
Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een duidelijk lager risico op invasieve peniskanker en een lagere kans op het dragen van HPV, maar een deel van die bescherming loopt via het voorkomen van fimose. HPV-vaccinatie is een beter onderbouwde preventiestap voor de meeste mensen.
Hoe kun je melanoom vroeg opsporen?
Vroege opsporing van melanoom lukt het best door je huid regelmatig zelf te checken, de ABCDE-kenmerken te kennen en bij twijfel een dermatoloog te raadplegen, zeker als je een lichte huid hebt of melanoom in de familie.