Hoe kun je melanoom vroeg opsporen?
Vroege opsporing van melanoom lukt het best door je huid regelmatig zelf te checken, de ABCDE-kenmerken te kennen en bij twijfel een dermatoloog te raadplegen, zeker als je een lichte huid hebt of melanoom in de familie.
De ABCDE-regel (Asymmetrie, Border/rand, Kleur, Diameter, Evolutie/verandering) is het meest bekende hulpmiddel. Elke extra eigenschap die een moedervlek vertoont, vergroot de kans dat iemand hem opmerkt: bij vijf kenmerken merkte 32% van de niet-dermatologen het op, tegenover 8% bij geen enkel kenmerk. Maar de regel heeft een blinde vlek: vroege melanomen 'in situ', de allereerste fase, vertonen juist minder kenmerken. Op de ABCDE-regel alleen mag je dus niet vertrouwen voor echte vroegdetectie.
Zelf je huid controleren, of dat door een partner laten doen, is zinvol. Veel melanomen worden als eerste thuis opgemerkt. Hard bewijs dat dit de sterfte vermindert ontbreekt in de beschikbare onderzoeken, maar er zijn duidelijke aanwijzingen dat zelfonderzoek vroege ontdekking bevordert.
Gerichte screening heeft het meeste nut bij mensen met het hoogste risico: oudere mannen met een lichte huid, mensen die al eerder een melanoom hadden, of mensen met melanoom in de directe familie. Brede screening van de hele bevolking leidt waarschijnlijk tot onnodige biopsieën van goedaardige plekken en hoge kosten zonder evenredig voordeel. De Amerikaanse preventieadviesraad adviseert dan ook géén routinescreening voor huidkanker bij de algemene bevolking.
Een dermatoloog kan de beoordeling versterken met dermoscopie, waarbij een vergrotingsinstrument extra huidlagen zichtbaar maakt. AI laat veelbelovende resultaten zien, maar heeft de expertise van een ervaren dermatoloog nog niet overtroffen en geldt vooralsnog als ondersteunend hulpmiddel.
UV-straling is de belangrijkste aanpasbare risicofactor voor melanoom. Er is sterk bewijs dat zonblootstelling bijdraagt aan het ontstaan ervan. Zonnebescherming is dan ook het meest concrete wat je zelf kunt doen om je risico te beperken. Let op: de relatie tussen zonnebrandcrème en melanoom is in de literatuur niet eenduidig, mogelijk doordat mensen die crème gebruiken in totaal meer zonuren maken.
Bevindingen zijn gebaseerd op observationeel en associatief onderzoek; geen gerandomiseerde trials over sterftereductie door screening beschikbaar in de bronnen. Uveaal melanoom (oogmelanoom, ca. 5% van alle melanomen) is bewust buiten dit antwoord gelaten omdat de vraag betrekking heeft op huidmelanoom.